Najnowsze artykuły

Zupa marchewkowa

Zupa marchewkowa- przepis

Zupa z marchewki to idealna propozycja na rozgrzewający obiad w luty. Przepis na smaczną i pożywną zupę krem z marchewką, ziemniakami, imbirem

Mąka- rodzaje i typy

Mąka- rodzaje i typy

Mąka to podstawowy składnik w każdej kuchni. Najpopularniejsza jest mąka, pszenna, później orkiszowa czy żytnia. Ponadto wyróżniamy mąki jasne, ciemne i pełnoziarniste

Produkty sojowe

Produkty sojowe

Produkty sojowe mogą stanowić ciekawy dodatek do diety, zwłaszcza wegańskiej. Można tutaj wymienić sos sojowy, temph, miso, tofu oraz…

Witamina B6 w suplementach

Witamina B6 w suplementach

Witamina B6 jest składnikiem wielu suplementów diety. Sprawdź jak wybrać najlepszy preparat i na co zwrócić uwagę

Jałowiec w medycynie ludowej

Jałowiec w medycynie ludowej

Jałowiec w medycynie ludowej jest stosowany od wieków jako środek przy niestrawności czy braku miesiączki. Dym z jałowca odkażał pomieszczenia w czasach epidemii

Sok z buraka- właściwości

Sok z buraka- dlaczego warto go pić

Sok z buraka warto włączyć do codziennego menu ponieważ korzystnie wpływa na samopoczucie, zwiększa wydolność organizmu, obniża ciśnienie krwi

miejsce na reklamę

Szałwia lekarska (Salvia officinalis L.) to wieloletnia roślina z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), ceniona zarówno jako aromatyczna przyprawa, jak i surowiec zielarski. Jej łacińska nazwa pochodzi od łacińskiego słowa salvus– oznaczającego zdrowie lub od słowa salvo– czyli leczyć, ratować. W jej liściach znajdują się m.in. olejek eteryczny, garbniki, kwasy fenolowe i flawonoidy. Szałwia od dawna znajduje zastosowanie w tradycyjnym ziołolecznictwie, a jej właściwości są przedmiotem badań naukowych.

W tym artykule opisuję najważniejsze właściwości szałwii, jej tradycyjne i współczesne zastosowanie, składniki aktywne oraz zasady bezpiecznego stosowania.

Szałwia lekarska  podstawowe informacje

  • Nazwa polska: szałwia lekarska
  • Nazwa łacińska: Salvia officinalis L.
  • Nazwa angielska: Sage
  • Rodzina: jasnotowate (Lamiaceae)
  • Surowiec zielarski: liść szałwii (Salviae folium)
  • Wykorzystywana część rośliny: przede wszystkim liści
  •  


Słynna szkoła w Salerno we Włoszech rozpowszechniała w średniowieczu powiedzenie: „jak może umrzeć ktoś, kto ma w ogrodzie szałwię?”.

 

Jak wygląda i gdzie występuje szałwia?

Jest to półkrzew o srebrzystoszarych, eliptycznych liściach i kłosach pełnych kwiatów w kolorze od białego po fioletowy. Piękne kwiaty przyciągają liczne motyle i ptaki żywiące się nektarem. Cała roślina wyróżnia się silnym swoistym aromatem, zbliżonym nieco do zapachu kamfory. Z kolei liście i łodygi charakteryzują się cierpko- gorzkawy smakiem.

Prawdopodobnie  szałwia lekarska pochodzi z rejonów Morza Śródziemnego, gdzie w stanie dzikim rośnie na słonecznych wapiennych wzgórzach. Obecnie jest uprawiana niemal w całej Europie, Ameryce Północnej. W Polsce występuje głównie w uprawie.

Jakie są odmiany szałwii?

Istnieje około 900 gatunków szałwii. Z czego w Polsce spotykamy 8  jej odmian.
Co ważne właściwości lecznicze wykazują tylko szałwia lekarska i muszkatołowa. Natomiast szałwia łąkowa (łac. Salvia pratensis), o niebieskich kwiatach, może być stosowana wyłącznie zewnętrznie.

 

Przeczytaj więcej o roślinach z rodziny Lamiacea >>tutaj<<

Surowiec zielarski

Surowcem leczniczym i farmakopealnym są liście szałwii lekarskiej (Salviae officinalis folium), które można także wykorzystać w kuchni.

Wg oficjalnych zaleceń w celach terapeutycznych należy przyjmować 4- 6 g suszonego ziela w formie naparu lub 0,1- 0,3 g olejku eterycznego.




Szałwia lekarska- zastosowanie

Szałwia lekarska to niezwykła roślina, która ma szerokie zastosowanie nie tylko w lecznictwie czy kuchni. Dawniej była często stosowana jako lek weterynaryjny podawany zwierzętom hodowlanym przy biegunkach, zapaleniach gardła i krtani. Również jako środek przeciwzapalny błon śluzowych, przy nieżytach przewodu pokarmowego i dróg moczowych oraz w chorobach płucnych. Odwar z szałwii stosuje się do dziś jako środek dezynfekujący do przemywania ran, owrzodzeń i oparzeń u zwierząt. Ponadto dobrze jest też dodawać szałwię do paszy dla zwierząt przekarmionych.

Zarówno dawniej jak i dziś szałwię wykorzystuje się jako:

  •  jako utrwalacz w perfumerii
  •  jako roślinę owadopylną i miododajną
  • jako środek przeciwko molom
  • do aromatyzowania tytoniu fajkowego

Co ciekawe w przemyśle ma zastosowanie również olejek szałwiowy, który wykorzystuje się do aromatyzowania proszków i past oraz mydeł, kremów i detergentów.

Szałwia lekarska- wartość odżywcza

Ziele szałwii jest surowcem bogatym w olejek eteryczny, którego głównymi składnikami są: tujon, cyneol, borneol i pinen. Kolejne grupy związków, dzięki którym szałwia wykazuje właściwości lecznicze to: garbniki, związki terpenowe, saponiny. Szałwia zawiera także kwasy fenolowe m.in. chlorogenowy, rozmarynowy czy kawowy, które odpowiadają za właściwości przeciwzapalne szałwii. Jak większość ziół szałwia jest źródłem cennych witamin ( A, B1, C ) oraz soli mineralnych (żelazo, magnez, cynk, miedź, molibden, wapń, potas, fosfor, sód, mangan, bor).

SZAŁWIA LEKARSKA WŁAŚCIWOŚCI I ZASTOSOWANIE

Ziele szałwii jest surowcem stosowanym w lecznictwie od wieków. Już starożytni zalecali ją  jako zioło długowieczności, panaceum i lek wzmacniający organizm.

Niemiecka Komisja E dopuszcza do użytku wewnętrznego szałwię przy objawach antyseptycznych, nadmiernej potliwości oraz zewnętrznie przy zapaleniu śluzówki błony jamy ustnej i gardła. Ponadto roślinie tej przypisuje się działanie przeciwzapalne, ściągające, orzeźwiające, przeciwskurczowe, kojące, bakteriobójcze, przeciwpotne, przeciwcukrzycowe, przeciwbiegunkowe, żółciopędne, regulujące trawienie, pobudzające miesiączkę i delikatnie uspokajające. Stąd też medycyna ludowa wykorzystuje przepisy na leki z szałwii jako środek na wszelkie dolegliwości. 

Działanie i zastosowanie szałwii:

  • Wyciągi z szałwii hamują drobne krwawienia w przewodzie pokarmowym, ponadto pobudzają wydzielanie skoku żołądkowego i są uważane za środek wiatropędny.
  • Szałwia bywa stosowana w zaburzeniach żołądkowych z nadmierną fermentacją lub niedoborem skoków trawiennych.
  • Jest to środek obniżający poziom cukru we krwi.
  • Pobudza wydzielanie żółci i reguluje jej działanie, stąd jej działanie ochronne na wątrobę
  • Unieczynnia toksyny w przewodzie pokarmowym
  •  Jest środkiem czyszczącym krew oraz przeciwdziała zwapnieniu żył.
  • Zmniejsza poziom lipidów we krwi wpływając korzystnie na profil lipidowy.
  • Obniża poziom cholesterolu 
  • Wyciągi alkoholowe szałwii działają silnie przeciwpotne, dlatego często stosuje się ją przy nadmiernej potliwości różnego pochodzenia.
  • Jest stosowana do płukania jamy ustnej i gardła jako środek przeciwzapalny i bakteriobójczy (Przeczytaj: Zioła o działaniu przeciwzapalnym)
  • W medycynie ludowej stosowana w leczeniu kaszlu i przeziębienia 
  • Żucie liści wzmacnia dziąsła i leczy paradontozę 
  • Ma dobroczynny wpływ na mózg, poprawia pamięć i koncentrację.
  • Liść szałwii wchodzi w skład proszku i tytoniu przeciwastmatycznego używanych w stanach duszności spowodowanych skurczem oskrzeli i w dychawicy oskrzelowej u osób starszych.
  • Zioło łączone z chorobami kobiecymi, ma działanie podobne do hormonów kobiecych, dlatego warto ją pić w okresie menopauzy, ponieważ łagodzi potliwość oraz uderzenia gorąca.
  • Ponadto szałwię stosuje się w leczeniu bolesnych miesiączek 
  • Wyciągi wodne polecane są w zapaleniu i świądzie sromu oraz przy upławach 
  • Niekiedy szałwia bywa stosowana jako środek zmniejszający ilość pokarmu u matek karmiących 
  • Okłady z szałwii, skropione octem stosuje się przy zwichnięciach, naciągnięciach ścięgien i stłuczeniach 
  • Zewnętrznie szałwię stosuje się przy zapaleniu skóry, czyrakach, ropniach, oparzeniach I stopnia, oraz trudno gojących się ranach.
  • W postaci maści na ukąszenia owadów.

Szałwia lekarska działanie niepożądane

Ze względu na właściwości ściągające herbatka z szałwii wywołuje czasami suchość i podrażnienia błon śluzowych jamy ustnej. Ponadto preparaty zawierające szałwię mogą obniżyć wchłanianie żelaza oraz wapnia. Duże dawki szałwii przyjmowane przez dłuższy czas doustnie mogą powodować nudności, wymioty oraz otępienie, drgawki, a nawet utratę przytomności. Co ważne przy długim stosowaniu wyciągów alkoholowych z szałwii lub olejku mogą wystąpić kurcze padaczkowe.

Czy szałwia jest bezpieczna dla każdego?

Szałwia  jak każda roślina stosowana w celach leczniczych ma pewne przeciwwskazania do stosowania. Ponieważ zawiera tujon, który w nadmiarze może być szkodliwy, nie zaleca się jej stosowania w dużych ilościach.

Przeciwwskazaniem do stosowania szałwii są:

  • ostry nieżyt żołądka
  • ciąża- ze względu na działanie poronne
  • epilepsja
  • laktacja 
  • nowotwory o podłożu estrogennym 

Przeczytaj więcej o roślinach, których należy unikać w ciąży >>tutaj<<

Jak stosować szałwię lekarską?

Szałwię można stosować w postaci naparów lub wyciągów alkoholowych. Przy czym te drugie będą wykazywały większą aktywność. Przy wielu dolegliwościach dobrze jest łączyć szałwię z innymi ziołami:

  • przy dolegliwościach żołądkowych można dodać rumianek, rumianek rzymski lub wiązówkę błotną
  • aby wyregulować cykl menstruacyjny dobrze jest połączyć szałwię z malwa czarną, korzeniem lukrecji czy szyszkami chmielu

Pamiętaj, aby w razie wątpliwości skonsultować się z osobą wykwalifikowaną. 

Pytania i odpowiedzi

Jakie właściwości zdrowotne ma szałwia lekarska?

Szałwia wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i antyoksydacyjne. Może wspierać trawienie, łagodzić ból gardła oraz pomagać przy nadmiernej potliwości.

Czy można stosować szałwię codziennie?

Krótkotrwałe stosowanie w umiarkowanych ilościach jest zazwyczaj bezpieczne, jednak długotrwałe, codzienne picie naparów nie jest zalecane bez konsultacji ze specjalistą.

Jak przechowywać suszoną szałwię?

Najlepiej w szczelnym pojemniku, w suchym i ciemnym miejscu, aby zachowała swoje właściwości jak najdłużej.

Informacja: Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani farmaceutą.

Publikacja: 21.03.2026

Zdjęcie Autora- Alicja Borowska

Autor: Alicja Borowska

Autorka Naturalnego Zdrowia. Absolwentka Technologii Chemicznej oraz studiów podyplomowych „Rośliny lecznicze – pozyskiwanie i zastosowanie w fitoterapii i dietetyce”. Autorka książki: Czosnek naturalny antybiotyk

Więcej o autorce

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Kawałko M. J. ; Historie ziołowe; Krajowa agencja wydawnicza, Lublin 1986r., str.66, 94, 103, 104, 128,183, 185, 388-403

Ożarowski A.; Ziołolecznictwo- poradnik dla lekarzy; PZWL wyd. III, Warszawa 1982

Kuźnicka B., Dziak M.; Zioła i ich stosowanie, historia i współczesność; PZWL, wyd. IV, Warszawa 1987, str. 155-157

Skarżyński A., Zioła czynią cuda; Agencja wydawnicza Comes, Warszawa 1994, str. 161-164

Wielka księga ziół; Reader’s digest; Warszawa 2009, str. 116-118, 200, 235

Nowak D.; Uprawiamy rośliny zielarskie; Poznań 2016, Centrum doradztwa rolniczego w Brwinowie, oddział w Poznaniu,

Sekrety zdrowia i urody Św. Hildegardy; Wyd. Jedność, Kielce 2017, str. 57

Gawłowska A., Halarewicz A. , Jabłoński J., Bernades- Rusin M.; Atlas przypraw; SBM, Warszawa 2018, str. 168- 169

Griffith H. W.; Witaminy, pierwiastki i minerały; Agencja Elipsa, Warszawa 1994r., str. 435

Jadczak D., Grzeszczuk M.; Szałwia w kuchni; Panacea nr. 4 (13) 2005, str. 24-26 

Hertzka G.; Domowa apteka św. Hildegardy; Wydawnictwo AA, Kraków 2014, str. 236 

Brinkmann H., Wißmeyer K., GehrmannB., Koch W.-G., Tschirch C.; Fitoterapia Racjonalne porady i zalecenia; MedPharm Polska, str. 26-27 

Tyszyńska- Kownacka D., Starek T.; Zioła w polskim domu; Wydawnictwo Watra, Warszawa 1988, str. 194- 199 

Widelski J., Skalicka- Woźniak K.; Przyprawy mogą leczyć cz. II, Aptekarz Polski nr 24 (2e), sierpień 2008, str. 16-17

 Chrzanowska A. A.; Tajemnice energii ziół; Studio astropsychologii; str.66-67

Chevallier A.; Encyclopedia of herbal medicine; DK, New York 2016, str. 131 

Rybak D.; Rośliny lecznicze Atlas; Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1993, str. 254 

Posch H.; Co to jest medycyna Hildegardy; Powrót do natury, Katolickie Publikacje; Gdańsk, str. 29-30 

Krześniak L. M.; Apteka ziołowa; Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa, str. 187- 190

Kossak S.; O ziołach i zwierzętach; Marginesy, 2017, 

Szaciłło K. i M.; Przyprawy, które leczą; Wydawnictwo Zwierciadło, Warszawa 20218, str. 240-243

Kraczkowska S.; Zioła i rośliny lecznicze; PZWL Wydawnictwa Lekarski, Warszawa, str. 40- 43

Senderski M. E.; Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie; Mateusz E. Senderski, Podkowa Leśna 2016, str. 583- 587




Polskie superfood idealne na zimę

Poznaj polskie superfood na zimę

Chociaż superfoods kojarzą nam się z nieco egzotycznymi wynalazkami, warto poszukać Polskich superfood, które szczególnie zimą mogą wspomóc nasze zdrowie

Aronia- łac. Aronia melanocarpa

Aronia w kuchni- jak ją wykorzystać?

Zastosowanie aronii w kuchni- owoce aronii idealnie nadają się do innych przetworów – soków z aronii, dżemów, galaretek, aronię można także suszyć i kandyzować

Przyprawa curry

Curry-aromatyczna przyprawa z Indii

Curry to bardzo aromatyczna przyprawa, a dokładnie mieszanka przypraw, która wywodzi się z kuchni indyjskiej. Najpopularniejsze danie z jej …

Jakie zioła zbiera się w czerwcu

Jakie zioła zbiera się w czerwcu

Czerwiec to miesiąc, w którym zbiera się najwiecej ziół. Dawniej wierzono, że zioła zebrane w dniu św. Jana mają największą moc…

Koler creative
miejsce na reklamę
miejsce na reklamę