Najnowsze artykuły

Nietolerancja laktozy

Nietolerancja laktozy

Nietolerancja laktozy jest spowodowana niedoborem enzymu rozkładającego laktozę z mleka. Sprawdź jakie objawy towarzyszą nietolerancji laktozy

Naturalne wody lecznicze

Naturalne wody lecznicze

Naturalne wody lecznicze są stosowane w lecznictwie, szczególnie sanatoryjnym. Zalecane są w leczeniu wielu schorzeń, w tym przewlekłych

Jabłko w historii świata

Jabłko w historii

Jabłko w historii odegrało dużą rolę, jak chociaż by słynne jabłko z drzewa poznania dobra i zła. Pierwsze jabłonie uprawiano w Turcji

Sok z aloesu

Sok z aloesu

Sok z aloesu podnosi odporność, reguluje przemianę materii, poprawia trawienie, przeciwdziała zaparciom. Obniża poziom cukru

Rozmaryn w kuchni

Rozmaryn w kuchni

Rozmaryn to aromatyczna przyprawa najlepiej komponuje się z daniami mięsnymi, wzbogacając smak pieczonego drobiu czy sosu do wieprzowiny.

Niedobory witaminy B5

Niedobory witaminy B5

Niedobory witaminy B5 ogólnie występują rzadko, ale mogą objawiać sie zmęczeniem, zaburzeniami ze strony układu nerwowego i pokarmowego

Barwnik spożywczy E 174- srebro

E 174 Srebro Barwniki spożywcze

Barwnik E 174 czyli srebro to barwnik stosowany głównie w cukiernictwie. Generalnie uznany jako bezpieczny dodatek do żywności

miejsce na reklamę

Szałwia lekarska (Salvia officinalis L.) to wieloletnia roślina z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), ceniona zarówno jako aromatyczna przyprawa, jak i surowiec zielarski. Jej łacińska nazwa pochodzi od łacińskiego słowa salvus– oznaczającego zdrowie lub od słowa salvo– czyli leczyć, ratować. W jej liściach znajdują się m.in. olejek eteryczny, garbniki, kwasy fenolowe i flawonoidy. Szałwia od dawna znajduje zastosowanie w tradycyjnym ziołolecznictwie, a jej właściwości są przedmiotem badań naukowych.

W tym artykule opisuję najważniejsze właściwości szałwii, jej tradycyjne i współczesne zastosowanie, składniki aktywne oraz zasady bezpiecznego stosowania.

Szałwia lekarska  podstawowe informacje

  • Nazwa polska: szałwia lekarska
  • Nazwa łacińska: Salvia officinalis L.
  • Nazwa angielska: Sage
  • Rodzina: jasnotowate (Lamiaceae)
  • Surowiec zielarski: liść szałwii (Salviae folium)
  • Wykorzystywana część rośliny: przede wszystkim liści
  •  


Słynna szkoła w Salerno we Włoszech rozpowszechniała w średniowieczu powiedzenie: „jak może umrzeć ktoś, kto ma w ogrodzie szałwię?”.

 

Jak wygląda i gdzie występuje szałwia?

Jest to półkrzew o srebrzystoszarych, eliptycznych liściach i kłosach pełnych kwiatów w kolorze od białego po fioletowy. Piękne kwiaty przyciągają liczne motyle i ptaki żywiące się nektarem. Cała roślina wyróżnia się silnym swoistym aromatem, zbliżonym nieco do zapachu kamfory. Z kolei liście i łodygi charakteryzują się cierpko- gorzkawy smakiem.

Prawdopodobnie  szałwia lekarska pochodzi z rejonów Morza Śródziemnego, gdzie w stanie dzikim rośnie na słonecznych wapiennych wzgórzach. Obecnie jest uprawiana niemal w całej Europie, Ameryce Północnej. W Polsce występuje głównie w uprawie.

Jakie są odmiany szałwii?

Istnieje około 900 gatunków szałwii. Z czego w Polsce spotykamy 8  jej odmian.
Co ważne właściwości lecznicze wykazują tylko szałwia lekarska i muszkatołowa. Natomiast szałwia łąkowa (łac. Salvia pratensis), o niebieskich kwiatach, może być stosowana wyłącznie zewnętrznie.

 

Przeczytaj więcej o roślinach z rodziny Lamiacea >>tutaj<<

Surowiec zielarski

Surowcem leczniczym i farmakopealnym są liście szałwii lekarskiej (Salviae officinalis folium), które można także wykorzystać w kuchni.

Wg oficjalnych zaleceń w celach terapeutycznych należy przyjmować 4- 6 g suszonego ziela w formie naparu lub 0,1- 0,3 g olejku eterycznego.




Szałwia lekarska- zastosowanie

Szałwia lekarska to niezwykła roślina, która ma szerokie zastosowanie nie tylko w lecznictwie czy kuchni. Dawniej była często stosowana jako lek weterynaryjny podawany zwierzętom hodowlanym przy biegunkach, zapaleniach gardła i krtani. Również jako środek przeciwzapalny błon śluzowych, przy nieżytach przewodu pokarmowego i dróg moczowych oraz w chorobach płucnych. Odwar z szałwii stosuje się do dziś jako środek dezynfekujący do przemywania ran, owrzodzeń i oparzeń u zwierząt. Ponadto dobrze jest też dodawać szałwię do paszy dla zwierząt przekarmionych.

Zarówno dawniej jak i dziś szałwię wykorzystuje się jako:

  •  jako utrwalacz w perfumerii
  •  jako roślinę owadopylną i miododajną
  • jako środek przeciwko molom
  • do aromatyzowania tytoniu fajkowego

Co ciekawe w przemyśle ma zastosowanie również olejek szałwiowy, który wykorzystuje się do aromatyzowania proszków i past oraz mydeł, kremów i detergentów.

Szałwia lekarska- wartość odżywcza

Ziele szałwii jest surowcem bogatym w olejek eteryczny, którego głównymi składnikami są: tujon, cyneol, borneol i pinen. Kolejne grupy związków, dzięki którym szałwia wykazuje właściwości lecznicze to: garbniki, związki terpenowe, saponiny. Szałwia zawiera także kwasy fenolowe m.in. chlorogenowy, rozmarynowy czy kawowy, które odpowiadają za właściwości przeciwzapalne szałwii. Jak większość ziół szałwia jest źródłem cennych witamin ( A, B1, C ) oraz soli mineralnych (żelazo, magnez, cynk, miedź, molibden, wapń, potas, fosfor, sód, mangan, bor).

SZAŁWIA LEKARSKA WŁAŚCIWOŚCI I ZASTOSOWANIE

Ziele szałwii jest surowcem stosowanym w lecznictwie od wieków. Już starożytni zalecali ją  jako zioło długowieczności, panaceum i lek wzmacniający organizm.

Niemiecka Komisja E dopuszcza do użytku wewnętrznego szałwię przy objawach antyseptycznych, nadmiernej potliwości oraz zewnętrznie przy zapaleniu śluzówki błony jamy ustnej i gardła. Ponadto roślinie tej przypisuje się działanie przeciwzapalne, ściągające, orzeźwiające, przeciwskurczowe, kojące, bakteriobójcze, przeciwpotne, przeciwcukrzycowe, przeciwbiegunkowe, żółciopędne, regulujące trawienie, pobudzające miesiączkę i delikatnie uspokajające. Stąd też medycyna ludowa wykorzystuje przepisy na leki z szałwii jako środek na wszelkie dolegliwości. 

Działanie i zastosowanie szałwii:

  • Wyciągi z szałwii hamują drobne krwawienia w przewodzie pokarmowym, ponadto pobudzają wydzielanie skoku żołądkowego i są uważane za środek wiatropędny.
  • Szałwia bywa stosowana w zaburzeniach żołądkowych z nadmierną fermentacją lub niedoborem skoków trawiennych.
  • Jest to środek obniżający poziom cukru we krwi.
  • Pobudza wydzielanie żółci i reguluje jej działanie, stąd jej działanie ochronne na wątrobę
  • Unieczynnia toksyny w przewodzie pokarmowym
  •  Jest środkiem czyszczącym krew oraz przeciwdziała zwapnieniu żył.
  • Zmniejsza poziom lipidów we krwi wpływając korzystnie na profil lipidowy.
  • Obniża poziom cholesterolu 
  • Wyciągi alkoholowe szałwii działają silnie przeciwpotne, dlatego często stosuje się ją przy nadmiernej potliwości różnego pochodzenia.
  • Jest stosowana do płukania jamy ustnej i gardła jako środek przeciwzapalny i bakteriobójczy (Przeczytaj: Zioła o działaniu przeciwzapalnym)
  • W medycynie ludowej stosowana w leczeniu kaszlu i przeziębienia 
  • Żucie liści wzmacnia dziąsła i leczy paradontozę 
  • Ma dobroczynny wpływ na mózg, poprawia pamięć i koncentrację.
  • Liść szałwii wchodzi w skład proszku i tytoniu przeciwastmatycznego używanych w stanach duszności spowodowanych skurczem oskrzeli i w dychawicy oskrzelowej u osób starszych.
  • Zioło łączone z chorobami kobiecymi, ma działanie podobne do hormonów kobiecych, dlatego warto ją pić w okresie menopauzy, ponieważ łagodzi potliwość oraz uderzenia gorąca.
  • Ponadto szałwię stosuje się w leczeniu bolesnych miesiączek 
  • Wyciągi wodne polecane są w zapaleniu i świądzie sromu oraz przy upławach 
  • Niekiedy szałwia bywa stosowana jako środek zmniejszający ilość pokarmu u matek karmiących 
  • Okłady z szałwii, skropione octem stosuje się przy zwichnięciach, naciągnięciach ścięgien i stłuczeniach 
  • Zewnętrznie szałwię stosuje się przy zapaleniu skóry, czyrakach, ropniach, oparzeniach I stopnia, oraz trudno gojących się ranach.
  • W postaci maści na ukąszenia owadów.

Szałwia lekarska działanie niepożądane

Ze względu na właściwości ściągające herbatka z szałwii wywołuje czasami suchość i podrażnienia błon śluzowych jamy ustnej. Ponadto preparaty zawierające szałwię mogą obniżyć wchłanianie żelaza oraz wapnia. Duże dawki szałwii przyjmowane przez dłuższy czas doustnie mogą powodować nudności, wymioty oraz otępienie, drgawki, a nawet utratę przytomności. Co ważne przy długim stosowaniu wyciągów alkoholowych z szałwii lub olejku mogą wystąpić kurcze padaczkowe.

Czy szałwia jest bezpieczna dla każdego?

Szałwia  jak każda roślina stosowana w celach leczniczych ma pewne przeciwwskazania do stosowania. Ponieważ zawiera tujon, który w nadmiarze może być szkodliwy, nie zaleca się jej stosowania w dużych ilościach.

Przeciwwskazaniem do stosowania szałwii są:

  • ostry nieżyt żołądka
  • ciąża- ze względu na działanie poronne
  • epilepsja
  • laktacja 
  • nowotwory o podłożu estrogennym 

Przeczytaj więcej o roślinach, których należy unikać w ciąży >>tutaj<<

Jak stosować szałwię lekarską?

Szałwię można stosować w postaci naparów lub wyciągów alkoholowych. Przy czym te drugie będą wykazywały większą aktywność. Przy wielu dolegliwościach dobrze jest łączyć szałwię z innymi ziołami:

  • przy dolegliwościach żołądkowych można dodać rumianek, rumianek rzymski lub wiązówkę błotną
  • aby wyregulować cykl menstruacyjny dobrze jest połączyć szałwię z malwa czarną, korzeniem lukrecji czy szyszkami chmielu

Pamiętaj, aby w razie wątpliwości skonsultować się z osobą wykwalifikowaną. 

Pytania i odpowiedzi

Jakie właściwości zdrowotne ma szałwia lekarska?

Szałwia wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i antyoksydacyjne. Może wspierać trawienie, łagodzić ból gardła oraz pomagać przy nadmiernej potliwości.

Czy można stosować szałwię codziennie?

Krótkotrwałe stosowanie w umiarkowanych ilościach jest zazwyczaj bezpieczne, jednak długotrwałe, codzienne picie naparów nie jest zalecane bez konsultacji ze specjalistą.

Jak przechowywać suszoną szałwię?

Najlepiej w szczelnym pojemniku, w suchym i ciemnym miejscu, aby zachowała swoje właściwości jak najdłużej.

Informacja: Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani farmaceutą.

Publikacja: 21.03.2026

Zdjęcie Autora- Alicja Borowska

Autor: Alicja Borowska

Autorka Naturalnego Zdrowia. Absolwentka Technologii Chemicznej oraz studiów podyplomowych „Rośliny lecznicze – pozyskiwanie i zastosowanie w fitoterapii i dietetyce”. Autorka książki: Czosnek naturalny antybiotyk

Więcej o autorce

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Kawałko M. J. ; Historie ziołowe; Krajowa agencja wydawnicza, Lublin 1986r., str.66, 94, 103, 104, 128,183, 185, 388-403

Ożarowski A.; Ziołolecznictwo- poradnik dla lekarzy; PZWL wyd. III, Warszawa 1982

Kuźnicka B., Dziak M.; Zioła i ich stosowanie, historia i współczesność; PZWL, wyd. IV, Warszawa 1987, str. 155-157

Skarżyński A., Zioła czynią cuda; Agencja wydawnicza Comes, Warszawa 1994, str. 161-164

Wielka księga ziół; Reader’s digest; Warszawa 2009, str. 116-118, 200, 235

Nowak D.; Uprawiamy rośliny zielarskie; Poznań 2016, Centrum doradztwa rolniczego w Brwinowie, oddział w Poznaniu,

Sekrety zdrowia i urody Św. Hildegardy; Wyd. Jedność, Kielce 2017, str. 57

Gawłowska A., Halarewicz A. , Jabłoński J., Bernades- Rusin M.; Atlas przypraw; SBM, Warszawa 2018, str. 168- 169

Griffith H. W.; Witaminy, pierwiastki i minerały; Agencja Elipsa, Warszawa 1994r., str. 435

Jadczak D., Grzeszczuk M.; Szałwia w kuchni; Panacea nr. 4 (13) 2005, str. 24-26 

Hertzka G.; Domowa apteka św. Hildegardy; Wydawnictwo AA, Kraków 2014, str. 236 

Brinkmann H., Wißmeyer K., GehrmannB., Koch W.-G., Tschirch C.; Fitoterapia Racjonalne porady i zalecenia; MedPharm Polska, str. 26-27 

Tyszyńska- Kownacka D., Starek T.; Zioła w polskim domu; Wydawnictwo Watra, Warszawa 1988, str. 194- 199 

Widelski J., Skalicka- Woźniak K.; Przyprawy mogą leczyć cz. II, Aptekarz Polski nr 24 (2e), sierpień 2008, str. 16-17

 Chrzanowska A. A.; Tajemnice energii ziół; Studio astropsychologii; str.66-67

Chevallier A.; Encyclopedia of herbal medicine; DK, New York 2016, str. 131 

Rybak D.; Rośliny lecznicze Atlas; Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1993, str. 254 

Posch H.; Co to jest medycyna Hildegardy; Powrót do natury, Katolickie Publikacje; Gdańsk, str. 29-30 

Krześniak L. M.; Apteka ziołowa; Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa, str. 187- 190

Kossak S.; O ziołach i zwierzętach; Marginesy, 2017, 

Szaciłło K. i M.; Przyprawy, które leczą; Wydawnictwo Zwierciadło, Warszawa 20218, str. 240-243

Kraczkowska S.; Zioła i rośliny lecznicze; PZWL Wydawnictwa Lekarski, Warszawa, str. 40- 43

Senderski M. E.; Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie; Mateusz E. Senderski, Podkowa Leśna 2016, str. 583- 587




Dynia w kuchni

Dynia w kuchni- zastosowanie

Dynia króluje jesienią i jest szczególnie popularna w Ameryce. Jest to warzywo uniwersalne, które świetnie sprawdzi się w wielu daniach

Dzika róża

Owoce dzikiej róży- właściwości

Owoce dzikiej róży zawierają duże ilości witaminy C, która odpowiada za ich niezwykłe właściwości. Owoce róży działają wzmacniająco, wspomagają odporność…

Interakcje witaminy B1

Interakcje witaminy B1 z lekami

Przyjmując witaminy, leki czy suplementy warto wiedzieć, że niektóre z nich mogą wchodzić w niekorzystne dla naszego zdrowia interakcje

Estragon- Bylica głupich

Estragon- ciekawostki o bylicy głupich

Estragon- ciekawostki. Estragon nazywany również bylicą głupich to zioło znane w środkowej i północnej Azji oraz w Ameryce Północnej. Jego nazwa związana jest ze smokami, prze d którymi roślina miała chronoć

Zioła zbierane w lipcu

Jakie zioła zbiera się w lipcu

W lipcu zbiera się zioła, które można suszyć na herbatki albo macerować w oleju. Najczęściej zbiera się dziurawiec, lipę, cykorię, dziewannę

Herbata utleniania z liści brzozy

Herbata utleniania z liści brzozy

Herbata utleniana z liści brzozy to świetna alternatywa dla kupnych herbat niskiej jakości. Bardzo łatwo można ją samemu przygotować i cieszyć się jej smakiem

Koler creative
miejsce na reklamę
miejsce na reklamę