Laktaza- enzym niezbędny do trawienia laktozy

By laktoza mogła zostać strawiona w organizmie człowieka niezbędny jest endogenny enzym β-galaktozydaza (LCT), potocznie nazywany laktazą. Enzym ten powoduje rozkład laktozy do glukozy i galaktozy, które są dalej wchłanianie do krwiobiegu. Tym też sposobem obecność laktazy staje się niezbędnym warunkiem do przyswojenia laktozy z pożywienia. Synteza enzymu LCT rozpoczyna się już w życiu płodowym. Laktaza jest produkowana przez kosmki jelita cienkiego. Ze względu na to, że dla oseska mleko matki jest jedynym pokarmem, aktywność laktazy w jelicie cienkim jest największa w okresie niemowlęcym, później, gdy mleko zastępują nowe pokarmy, z zasady laktaza zasadniczo nie jest już niezbędna, przestaje być więc syntezowana.

Nietolerancja laktozy

Zmniejszona aktywność laktazy lub też jej brak uniemożliwiają trawienie cukru mlecznego i jego trawienie w jelicie cienkim. Laktoza, która nie uległa strawieniu przemieszcza się do jelita grubego, gdzie jest wykorzystana przez bakterie jelitowe. Produktem zachodzącej fermentacji są m.i n. gazy, powodujące wzdęcia i kolki. Ponadto pojawiają się krótkołańcuchowe kwasy organiczne jak kwas mlekowy, octowy, propionowy, masłowy, które wywierają działanie drażniące na błonę śluzową jelita. Niestrawiony cukier mleczny wpływa na podniesienie ciśnienia osmotycznego w jelicie cienkim, co skutkuje pojawieniem się biegunek.
Do najczęstszych objawów klinicznych nietolerancji glukozy zalicza się pojawiające się nudności, wzdęcia, przelewania, bóle brzucha, luźne stolce. Objawy te nasilają się po spożyciu mleka i produktów mlecznych i pojawiają się najczęściej po kilku lub kilkunastu godzinach od spożycia produktów bogatych w cukier mleczny.

Co ważne nietolerancja laktozy nie jest tym samym co alergia na białko mleka krowiego.

Nietolerancja laktozy- główne typy

W gastroenterologii najczęściej wyróżnia się trzy główne typy nietolerancji.
• alaktazja spowodowana całkowitym brakiem laktazy w organizmie,
• niedobór laktazy wtórny (nabyty)
• i pierwotny, typu dorosłych (adult type hypolactasia – ATH, hipolaktazja typu dorosłych).

Pierwszy typ nietolerancji jest bardzo rzadko występującym, ale niezwykle niebezpiecznym stanem. Organizm nie produkuje enzymu laktazy i dlatego też osoby cierpiące na alaktazję nie są zdolne do trawienia nawet najmniejszych ilości cukru mlecznego. Stąd też konieczność wyeliminowania wszystkich produktów mlecznych z diety. Alaktazja pojawia się w zasadzie po pierwszym podaniu mleka matki lub mleka modyfikowanego zawierającego laktozę.

Dorośli pacjenci cierpiący z powodu wtórnego niedoboru laktazy uskarżają się natomiast na różne dolegliwości ze strony układu pokarmowego, które występują po spożyciu pokarmów mlecznych. Schorzenie to dotyka najczęściej osób, u których pojawia się uszkodzenie kosmków jelita przez choroby jak m.in. wirusowe zapalenie układu pokarmowego czy chroniczne zapalenie jelita cienkiego. Wtórna nietolerancja może być także spowodowana oddziaływaniem czynników jatrogennych do których należą np. antybiotyki, kwas acetylosalicylowy, niesteroidowe leki przeciwzapalne, chemioterapeutyki, alkohol czy promieniowanie jonizujące. Co więcej, omawiany typ niedoboru występuje także m.in. w przebiegu anoreksji, bulimii, stanach niedożywienia, przy mukowiscydozie, neuropatii cukrzycowej i chorobie Leśniowskiego-Crohna. Leczenie tego stanu u dorosłych polega jedynie na chwilowej eliminacji cukru mlecznego z diety, do czasu, kiedy śluzówka jelita zostanie zregenerowana, wówczas objawy ustępują i można na nowo cieszyć się konsumpcją całej palety nie tylko mlecznych pokarmów zawierających laktozę.

Trzeci z omawianych typów niedoboru, czyli pierwotny niedobór laktazy typu dorosłych jest stanem fizjologicznie normalnym występującym u blisko 80% ludzi i u wszystkich pozostałych ssaków. Jest to najczęściej występujący problem z trawieniem laktozy na świecie. Jest on zależny od uwarunkowań genetycznych oraz pochodzenia etnicznego pacjenta i związany głównie z fizjologicznym procesem wyciszania aktywności genu odpowiedzialnego za produkcję laktazy. Może objawiać się on w wieku dziecięcym, dopiero po osiągnięciu dorosłości lub też nawet w wieku podeszłym.

Zalecenia przy nietolerancji laktozy

Lekarz najpierw zwykle zaleca dietę eliminacyjną pod kontrolą. Jeśli ma zastrzeżenia do wyniku, wówczas dobierze najodpowiedniejszą metodę diagnostyczną i na pewno będzie wiadomo, czy problemy jakie dotykają pacjenta spowodowane są spożywanym „źle trawionym” cukrem mlecznym. Pośród metod diagnostycznych najpopularniejszy jest wodorowy test oddechowy (WTO), wysoko czuły, swoisty i łatwy w wykonaniu. Podczas testu pacjentowi dawkuje się określoną dawkę cukru mlecznego i kolejno przez kilka godzin sprawdza się stężenie wodoru w wydychanym powietrzu. Zwiększenie ilości wodoru dowodzi, że laktoza jest fermentowana przez bakterie jelitowe, czyli że nie jest trawiona przez laktazę. do diagnozowania nietolerancji laktozy to doustne testy tolerancji laktozy czy bezpośrednie badanie aktywności laktazy w bioptacie błony śluzowej jelita cienkiego. Coraz częściej w określonych przypadkach zleca się również testy genetyczne.