Co to są alkaloidy?

Alkaloidy to zasadowe związki organiczne, głównie pochodzenia roślinnego. Cechą charakterystyczną alkaloidów jest obecność atomu lub atomów azotu najczęściej wbudowanego w pierścienień heterocykliczny. Związki te wykazują szerokie spektrum działania fizjologicznego- od stymulującego poprzez narkotyczne do toksycznego. Znanych jest 12 tysięcy różnych alkaloidów. U roślin związki te pełnią funkcje ochronne.

 

Gdzie można znaleźć alkaloidy?

Alkaloidy są związkami pochodzenia roślinnego. Wytwarzane są głównie przez rośliny makowate (Papareacae), bobowate (Fabaceae), jaskrowate (Ranunuculaceae), pisankowate (Solanaceae) oraz niektóre rośliny niższe jak widłaki czy skrzypy.
W świecie zwierząt ich obecność  stwierdzono u owadów, salamander, niektórych żab i wijów. U owadów związki te są zwykle pochodzenia wtórnego, pobierane wraz z pożywieniem stanowią ochronę przed drapieżnikami.

 

Alkaloidy- występowanie

Alkaloidy występują głównie w roślinach wyższych, znajdują się najczęściej w liściach, nasionach i owocach, jednak można je także znaleźć w korze, korzeniach, bulwach i kwiatach.
Zwykle w jednej roślinie występuje więcej niż jeden alkaloid. Np. z mleczka makowego wyodrębniono 20 alkaloidów, z kory chinowej 24, a z liści tytoniu 10.
Ich zawartość w surowcu roślinnym wacha się od ilości śladowych do nawet 10% ( np. chinina w korze chinowca). Najliczniej występują w roślinach z rodzaju: Apocynaceae, Ranunculeaceae, Solanaceae.
Ilość alkaloidów w surowcu może zależeć od okresu rozwoju rośliny, pory roku, regionu, klimatu. Niekorzystne warunki pogodowe w okresie wegetatywnym oraz niewłaściwe przechowywanie surowca może przyczynić się do wzrostu poszczególnych alkaloidów w tkankach roślinnych.
W surowcu roślinnym  najczęściej występują w postaci soli z kwasami organicznymi (jabłkowy, cytrynowy, szczawiowy), rzadziej w postaci soli z kwasami nieorganicznymi. W tej postaci są związkami rozpuszczalnymi w soku komórkowym. W nielicznych roślinach są połączone z cukrami lub garbnikami.




Imbir- interakcje z lekami

Imbir to popularna przyprawa, często stosowana w kuchni. Warto wiedzieć, że imbir może wchodzić w interakcje z lekami

Witamina B5- interakcje z lekami

Witamina B5 jest częstym składnikiem suplementów i preparatów witaminowych. Zanim przyjmiemy preparat z witaminą B5 sprawdźmy jakie mogą być jej interakcje z lekami

Czosnek a leki

Właściwości lecznicze czosnku znane są od wieków. Ale czy wiesz, że czosnek może wchodzić w interakcje z wieloma popularnymi lekami?

Alkaloidy- właściwości fizyczne

Większość alkaloidów to substancje krystaliczne, tylko nieliczne z nich mają konsystencję płynną (nikotyna). Niektóre alkaloidy mogą również występować jako substancje lotne. Wszystkie te związki są związkami optycznie czynnymi i najczęściej są lewoskrętne. Przeważająca część z nich ma charakter III-rzędowych zasad, nieliczne są II- lub I- rzędowymi zasadami. Jako wolne związki są trudno rozpuszczalne w wodzie, ale łatwo rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych. W przypadku soli rozpuszczalność jest dużo lepsza w wodzie, a słabsza w rozpuszczalnikach organicznych. Przeważnie  mają smak gorzki.

Alkaloidy- otrzymywanie

Duża różnorodność w budowie chemicznej alkaloidów świadczy o braku jednorodnego mechanizmu biosyntezy. Surowcami wykorzystywanymi do syntezy dla wielu alkaloidów są aminokwasy: fenyloalanina, lizyna, tryptofan.

 

Alkaloidy- podział

Zanim poznano budowę alkaloidów, do usystematyzowania tej grupy związków stosowano podział oparty na źródłach pozyskiwania danego alkaloidu. Nazwa rośliny, z której pozyskiwano surowiec stanowiła nazwę grupy, np. alkaloidy makowe, alkaloidy chinowe.
Obecnie w literaturze stosuje się podział biogenetyczny, który oparty jest na sposobie powstawania alkaloidów.

W oparciu o poglądy Hegnauera wyróżnia się trzy grupy alkaloidów:

a) Protoalkaloidy- gdzie atom azotu znajduje się poza układem heterocyklicznym. Powstają one z aminokwasów lub amin biogennych. Należą tu:

  • Fenyloalkiloaminy (efedryna, kapsaicyna)
  • Indoloalkiloaminy (tryptamina, serotonina)
  • Betaniny (betanina)

b) Pseudoalkaloidy – gdzie atom azotu nie pochodzi od aminokwasów lecz jest wbudowany na drodze biosyntezy do już istniejącego szkieletu. Należą tu:

  • Alkaloidy diterpenowe (akonityna, pakliteksel)
  • Pochodne steroidowe (salasodyna)
  • Związki, których fragment azotowy powstaje poprzez zastąpienie grupy hydroksylowej grupą aminową (kolchicyna)

c) Alkaloidy właściwe- gdzie atom azotu znajduje się w pierścieniu heterocyklicznym. Stanowią one największą grupę alkaloidów. Powstają w wyniku biosyntezy z aminokwasów. Wyróżniamy tutaj następujące grupy alkaloidów powstające z:

  • Ornityny (alkaloidy tropanowe, pirolizydynowe)
  • Lizyny (alkaloidy chinolizydynowe)
  • Histydyny (alkaloidy imidazolowe, purynowe)
  • Tyrozyny (alkaloidy izochinolinowe)
  • Tryptofanu (alkaloidy indolowe)
  • Amin biogennych (alkaloidy pirydynowe, piperydynowe, niektóre alkaloidy chinolinowe i pochodne benzazepiny)




Najbardziej powszechną i najczęściej stosowaną klasyfikacją alkaloidów jest ich podział ze względu na budowę chemiczną, gdzie wyróżniamy alkaloidy:

  • Pozbawione układu heterocyklicznego
  • Pochodne pirolu
  • Pochodne 1-metylopirolizydyny
  • Pochodne piperydyny
  • Zawierające nieskondensowane pierścienie 5- lub 6- członowe
  • Zawierające skondensowane pierścienie 5-, 6- lub 7- członowe z atomem azotu w pierścieniu
  • Zawierające dwa skondensowane pierścienie piperydynowe
  • Pochodne chinoliny lub izochinoliny
  • Pochodne indolu
  • Pochodne imidazolu
  • Purynowe
  • Terpenoidowe
  • Steroidowe
  • Peptydowe

 

Inny podział:

  • Pochodne tropanu (atropina, hiscyjamina, skopolamina, kokaina)
  • Pochodne pirydyny (nikoltyna, lobelina)
  • Pochodne choliny (chinina, cyncholina, chinidyna)
  • Pochodne izocholiny (papaweryna, kumaryna, tubokuryna)
  • Pochodne indolu (strychnina, rezerpina, egrotamina)
  • Pochodne puryny (kofeina, teobromina, teofilina)
  • Pochodne fenantrenu (morfina, kodeina)

 

Alkaloidy- zastosowanie w lecznictwie

Alkaloidy wykazują wysoką i bardzo zróżnicowaną aktywność biologiczną. Jednak w lecznictwie rzadko stosuje się surowce roślinne jako źródło alkaloidów, znacznie częściej podaje się czyste substancje wyodrębnione z roślin jak i te otrzymywane syntetycznie.

Alkaloidy mogą wykazywać działanie:

  • cucące (kofeina, lobelina, strychnina)
  • obkurczające macicę (ergatamina)
  • rozkurczające mięśnie gładkie (papaweryna, chelidonina, efedryna)
  • rozszerzające źrenice (atropina, skopolamina)
  • miejscowo znieczulające (kokaina)
  • obniżające ciśnienie krwi (rezerpina)
  • przeciw arytmiczne (teofilina, efedryna)
  • moczopędne (teobromina)
  • przeciw bólowe (morfina)
  • przeciwkaszlowe (glaucyna, kodeina, narkotyna)
  • przeciwnowotworowe (winblastyna, winkrystyna, taksol)
  • przeciwreumatyczne (kapsaicyna)
  • tonizujące układ mięśniowy (galantamina)
  • żółciopędne i żółciotwórcze (boldyna)

 

Alkaloidy- zastosowanie w kosmetykach

Alkaloidy wykazują działanie pielęgnacyjne. Do najbardziej znanych związków z tej grupy stosowanych w kosmetykach możemy zaliczyć kofeinę, która stymuluję przemianę materii i przyczynia się do usuwania złogów tłuszczu, a także wpływa na drenaż tkanek, działając wyszczuplająco i detoksykująco. 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Kolińska A., Marciniak P.,  Adamski Z.,  Rosiński G.; Alkaloidy- naturalne substancje kardioaktywne; Kosmos-problemy nauk biologicznych, T.65, nr. 2 (311), 2016 r., str. 247-256

Skarżyński A., Zioła czynią cuda; Agencja wydawnicza Comes, Warszawa 1994, str. 39-401.

http://www.farmakognozjaonline.pl/alkaloid/index.php?alka=wystepo (10.04.2017)

http://biotechnologia.pl/kosmetologia/artykuly/alkaloidy-roslinne-jako-substancje-biologicznie-aktywne-w-kosmetykach,12517 (10.04.2017)




Co to jest allicyna

Allicyna to substancja aktywna biologicznie, która powstaje w wyniku rozgniecenia ząbków czosnku. Wykazuje silne działanie przeciwbakteryjne

Karotenoidy- najważniejsze informacje

Karotenoidy to barwniki, które nadają barwę żółtą lub pomarańczową licznym gatunkom roślin. Związki te znajdują się także w zielonych liściach

Beta karoten rola w organizmie

Beta karoten jest prekursorem witaminy A w organizmie. Jego rola to wymiatanie wolnych rodników, wspomaganie odporności, ochrona przed promieniowaniem UV…

Len zwyczajny- właściwości

Len zwyczajny to roślina znana od tysiącleci, wśród surowców leczniczych lnu zwyczajnego wymienić można siemię lniane, olej lniany

Karotenoidy- najważniejsze informacje

Karotenoidy to barwniki, które nadają barwę żółtą lub pomarańczową licznym gatunkom roślin. Związki te znajdują się także w zielonych liściach

Baza wiedzy to nie tylko źródło informacji

owoc kiwi, aktinidia chińska

Kiwi- Actinidia deliciosa

Kiwi kryje w sobie ogromnych właściwościach prozdrowotnych. Ten niepozorny, mały owoc jest skarbnicą witamin i składników mineralnych.

Owoce acai łac. Euterpe oleracea

Jagody acai wykazują silne działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne. Są doskonałym środkiem zwalczającym powstające w organizmie wolne rodniki,

Lemoniada miętowa

Lemoniada miętowa to kolejny przepis na orzeźwiajacy napój idealny na gorące letnie dni

Nalewka z dzikiej róży

Niezwykle aromatyczna i smaczna nalewka z owoców dzikiej róży.

Jabłka

Jabłka to najpopularniejsze owoce na świecie. Warto je włączyć do codziennej diety, ponieważ korzystnie wpływają na zdrowie. Poznaj 10 powodów dla których warto jeść jabłka.

Pestki dyni a zdrowie

Pestki dyni to źródło magnezu, fosforu, manganu oraz cynku oraz wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Łatwo przyswajalny cynk obecny w pestkach dyni korzystnie wpływa na płodność oraz zwiększa sprawność seksualną. Od wieków pestki dyni są stosowane w kuracjach odrobaczających…

O Blogu

Blog Naturalne zdrowie powstał kilka lat temu i ma on charakter informacyjny. Wszystkie wiadomości o zastosowaniu i właściwościach ziół oraz dietetyce i ziołolecznictwie zbieram w różnych książkach i na stronach internetowych. 

#zioła #zastosowanieziół #ziołolecznictwo #dietetyka #zdroweodżywianie #przyprawy #roslinylecznicze

Musisz wiedzieć

Informacje zamieszczone na stronie internetowej nie stanowią profesjonalnej porady medycznej ani instrukcji użycia. W żadnym wypadku treści zamieszczone na stronie internetowej nie mogą zastąpić konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.