- Aloes zwyczajny (Aloe vera)- właściwości i zastosowanie
Aloes zwyczajny (Aloe vera) to sukulent wykorzystywany m.in. w kosmetyce, preparatach do stosowania miejscowego oraz produktach spożywczych.
Jego nazwa prawdopodobnie pochodzi od arabskiego słowa alloeh, chociaż etymologii nazwy można także doszukać się w greckich słowach: alóe- oznaczający gorzkie lub aloedarion- przeczyszczający. Z kolei Asyryjczycy nazwali aloes „saburem” od słowa „sabr” oznaczającego cierpliwość.
W zależności od części liścia i rodzaju preparatu jego właściwości oraz bezpieczeństwo mogą się różnić.
Sprawdź, czym różnią się żel, sok i lateks aloesowy, jakie zastosowania mają poszczególne preparaty oraz jakie są przeciwwskazania i możliwe działania niepożądane.
Aloes zwyczajny- najważniejsze informacje
- Nazwa polska: aloes zwyczajny
- Nazwa łacińska: Aloë vera, Aloe barbadensis,
- Nazwa angielska: Aloe
- Rodzina: Asphodelaceae
- Surowiec zielarski: liść, z którego pozyskuje się
- Zastosowanie: m.in. kosmetyka i preparaty do stosowania miejscowego
Aloes zwyczajny- występowanie
Prawdopodobnie ojczyzną aloesu jest rejon Morza Śródziemnego lub Południowa Afryka. Możliwe, że roślina ta pochodzi z wyspy Barbados (stąd jej nazwa).
Obecnie plantacje aloesu możemy spotkać w Chinach, południowej części Ameryki Północnej, w rejonie Morza Karaibskiego, na Kaukazie czy w Australii.
Największe uprawy aloesu znajdują się w Meksyku, Japonii, Korei Południowej, na Tajwanie. Podczas gdy w krajach o klimacie umiarkowanym aloes uprawia się w szklarniach.
Aloes- odmiany
Znanych jest około 350 -500 gatunków roślin zaliczanych do rodziny aloesowatych, z czego 20 uważanych jest za rośliny lecznicze, a tylko 5 gatunków jest jadalnych.
W celach leczniczych najczęściej wykorzystuje się aloes zwyczajny (łac. Aloe vera), drzewiasty (łac. Aloe arborescens), uzbrojony (łac. Aloe ferox) oraz afrykański (łac. Aloe africana).
W zależności od odmiany możemy spotkać rośliny drzewiaste, byliny, a nawet liany. Większość tych roślin jest pod ochroną.
WAŻNE: Aloes łatwo można pomylić z agawą amerykańską.
Co zawiera aloes?
Tak dużej różnorodności związków biologicznie czynnych nie stwierdzono w żadnym innym produkcie naturalnym pochodzenia roślinnego. Miąższ liści aloesu składa się w 96-99% z wody, pozostała część to błonnik oraz szereg ważnych składników aktywnych biologicznie do których zalicza się węglowodany i polisacharydy (acemannan), całą gamę kwasów organicznych, aminokwasów. Za działanie aloesu w dużej mierze odpowiadają zawarte w miąższu antrazwiązki: alonina, aloeemodyna, emodyna. Ponadto to źródło wielu enzymów, fitosteroli, saponin. Roślina jest bardzo bogata w witaminy: A, C, E, niacyny, ryboflawiny, tiaminy, wit. B6, wit. B12, kwasu foliowego, choliny, wit. E, β-karotenu, biotyny. To także źródło soli: cynku, magnezu, miedzi, żelaza, wapń, chloru, chromu, fosforu, potasu, cynku, sodu, niklu, kobaltu, strontu, germanu, manganu, selenu, molibdenu.
Żel aloesowy i lateks to nie to samo
Żel aloesowy oraz lateks to dwa różne preparaty produkowane z liści aloesu, mają też różne właściwości i zastosowanie. Aby dobrze to zrozumieć warto przyjrzeć się budowie liści aloesu.
Otóż liście aloesu składają się z trzech warstw: wewnętrznej, środkowej i zewnętrznej.
- Warstwa wewnętrzna stanowi przezroczysty żel, który jest złożony w 99% z wody, pozostałe składniki to glukomannany, aminokwasy, witaminy, sterole i tłuszcze. Wysokiej jakości żel aloesowy jest nieprzezroczysty, lekko białawy, lepki.
- Warstwa środkowa, która jest złożona z lateksu- żółtawego, gorzkiego soku, zawierającego antrachinony i glikozydy. Z tej warstwy pozyskuje się alonę.
- Warstwa zewnętrzna, czyli gruba skórka, która chroni liście przed czynnikami zewnętrznymi, syntezuje także węglowodany i białka
Warstwa wewnętrzna, czyli żel aloesowy ma zastosowanie głownie w kosmetyce. Natomiast warstwa środkowa, czyli lateks stanowią surowiec do produkcji środków przeczyszczajacych. Ponadto jako surowiec wykorzystuje się sok aloesowy, który stanowi ekstrakt z całych liści.
Aloes- właściwości i zastosowanie
- Już w starożytności podawano wyciągi z aloesu przy problemach z niestrawnością bądź jako środek przeczyszczający
- Tradycyjnie różne preparaty z aloesu wykorzystywano w dolegliwościach układu pokarmowego
- Zewnętrznie wyciągi z aloesu stosuje się w leczeniu zapalenia zatok bocznych przynosowych oraz nieżytów nosa
- Preparaty zawierające aloes były badane pod kątem zastosowania w pielęgnacji jamy ustnej i łagodzeniu niektórych zmian w obrębie błony śluzowe
- Historyczne źródła opisują również wykorzystanie aloesu w tradycyjnych praktykach dotyczących dolegliwości stawowych i bólowych
- W tradycyjnym zastosowaniu zewnętrznym preparaty z aloesu wykorzystywano m.in. do nacierania skóry po drobnych urazach i przeciążeniach
- Aloes posiada właściwości przeciwzapalne, przeciwgrzybicze, przeciwbakteryjne oraz przeciwbólowe i przeciwświądowe
- Roślina ta wspomaga procesy regeneracji tkanek
- Preparaty z aloesu mogą być stosowane miejscowo może przy hemoroidach
- Aloes może mieć wpływ na wzmocnienie włosów
Przeczytaj także: Aloes w kosmetykach
Aloes zwyczajny- działanie niepożądane
Żel aloesowy stosowany miejscowo jest zazwyczaj dobrze tolerowany. U części osób może jednak powodować miejscowe reakcje skórne, takie jak:
- pieczenie,
- świąd,
- wysypka,
- podrażnienie,
- wyprysk lub reakcję alergiczną.
Lateks przyjmowany w zbyt dużych dawkach i zbyt często może powodować:
- bóle brzucha,
- skurcze jelit,
- luźne stolce lub biegunka,
- odwodnienie,
- zaburzenia gospodarki elektrolitowej przy nadmiernym lub długotrwałym stosowaniu.
Przeczytaj także: Antrazwiązki- działanie niepożądane
Stosując preparaty zawierające w składzie aloes warto mieć na uwadze, że
- Przyjmowanie w zbyt dużych dawkach mogą powodować osłabienie, spowolnienie pulsu oraz obniżenie temp. ciała
- Zbyt duże dawki aloesu przyjmowane jednorazowo mogą powodować podrażnienia jelit
- Aloes przyjmowany zbyt często może powodować stany zapalne nerek
- Aloes w dużych dawkach wpływa toksycznie na enzymatyczne wartości wątroby, może powodować toksyczne zapalnie wątroby
- U osób wrażliwych preparaty z aloesu mogą wywoływać reakcję alergiczną, objawiającą się wypryskiem, grudkowym zapaleniem skóry oraz pokrzywką
- Zbyt długie przyjmowanie wyciągów z aloesu powoduje zmniejszenie stężenia potasu w organizmu
- Długotrwałe stosowanie aloesu ze względu na zawartość antrachinonów może prowadzić do melanosiccoli i przedrakowego stanu jelita grubego.
- Zbyt duża ilość aloesu w kosmetykach może powodować podrażnienia skóry
- Aloes stosowany miejscowo na skórę może uwrażliwiać ją na promienie UV
- U kobiet w ciąży aloes może wywołać przekrwienie narządów wewnętrznych, w tym macicy, co może skutkować poronieniem
- NCCIH (National Center for Complementary and Integrative Health) wskazuje na przypadki ostrego zapalenia wątroby związane z doustnym stosowaniem ekstraktów z liści aloesu
Aloes zwyczajny- przeciwwskazania
- Wewnętrznie aloesu nie powinny przyjmować kobiety w ciąży oraz karmiące piersią
- Małym dzieciom nie powinno się podawać preparatów z aloesem ani stosować na skórę, ponieważ mogą spowodować poparzenia
- Wg zaleceń ESCOP preparaty z aloesem nie powinny być podawane dzieciom poniżej 10 roku życia. Z kolei EMA zaleca nie podawanie dzieciom poniżej 12 roku życia
- Wyciągów z aloesu nie powinny przyjmować osoby cierpiące na mocznicę, zapalenie pęcherza, niewydolność nerek i choroby wątroby
- Kolejną grupą osób, które powinny unikać aloesu są kobiety mające dolegliwości maciczne, silne miesiączki, różne krwotoki
- Aloesu nie powinni przyjmować mężczyźni z powiększoną prostatą
- Aloes nie jest wskazany dla osób z zapaleniem trzewi oraz podejrzeniem zapalenia wyrostka robaczkowego, chorobą Crohna, hemoroidami, wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, uchyłkowatością jelit, zapaleniem odbytnicy
- Przeciwwskazaniem do stosowania aloesu są żylaki odbytu oraz nadciśnienie
Aloes a interakcje z lekami
Osoby przyjmujące leki powinny skonsultować stosowanie doustnych preparatów z aloesu z lekarzem lub farmaceutą. Szczególnej ostrożności wymagają preparaty o działaniu przeczyszczającym, ponieważ mogą wpływać na gospodarkę wodno-elektrolitową i w konsekwencji zmieniać działanie niektórych leków.
Ponadto preparatów zawierających aloes nie powinno łączyć się z garbnikami, żelazem, jodem metanolem, tymolem oraz fenolami.
Więcej o interakcjach aloesu z lekami przeczytasz >tutaj<
PYTANIA I ODPOWIEDZI
Czy aloes można stosować codziennie?
To zależy jak preparat będziemy stosować. Szczególną ostrożność należy zachować stosując produkty zawierające lateks. Przeważnie takie preparaty o działaniu przeczyszczający stosuje się jednorazowo w niewielkich dawkach. Przed regularnym stosowaniem warto sprawdzić zalecenia producenta i przeciwwskazania
Czy każdy rodzaj aloesu nadaje się do picia?
Nie każdy produkt zawierający aloes jest przeznaczony do spożycia. Preparaty do picia powinny być odpowiednio przygotowane i przeznaczone do stosowania doustnego, ponieważ różne części rośliny zawierają odmienne związki aktywne. Nie należy pić preparatów przeznaczonych wyłącznie do stosowania na skórę.
Czy aloes może podrażniać żołądek lub jelita?
Tak, doustne preparaty z aloesem mogą u niektórych osób powodować dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takie jak bóle brzucha, skurcze czy biegunka. Szczególnie istotne są zawarte w lateksie aloesowym związki o działaniu przeczyszczającym. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów należy przerwać stosowanie preparatu.
Czy aloes rzeczywiście wzmacnia odporność?
Aloes jest często reklamowany jako produkt wspierający odporność, jednak brakuje wystarczających dowodów naukowych, aby potwierdzić, że jego spożywanie rzeczywiście wzmacnia układ immunologiczny. Nie należy więc traktować aloesu jako środka zapobiegającego infekcjom czy zastępującego sprawdzone metody dbania o odporność.
Więcej na ten temat możesz przeczytać >tutaj<
Informacja: Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani farmaceutą.
Publikacja: 29.03.2021
Aktualizacja: 23.08.2026
Autor: Alicja Borowska
Autorka Naturalnego Zdrowia. Absolwentka Technologii Chemicznej oraz studiów podyplomowych „Rośliny lecznicze – pozyskiwanie i zastosowanie w fitoterapii i dietetyce”. Autorka książki: Czosnek naturalny antybiotyk
Bremness L.; Wielka księga ziół; Wiedza i życie, Warszawa
Bojarowicz H., Dźwidulska P.; Suplementy diety cz. III, Interakcje suplementów diety z lekami; Hygeia, Public Health 2012, 47 (4), str. 442-447
Braun L., Cohen M.; Herbs& Natural Suplements an ewidence- base guide, 3th edition; Elsevier 2010, str. 192-200
Cieślik E., Turcza K.; Właściwości prozdrowotne aloesu zwyczajnego Aloe Vera(L) Weeb. (Aloe barbadensis Mill.); Post. Fitoter. 2015, (16)2, str. 117-124
Czikow P., Łaptiew J.; Rośliny lecznicze bogate w witaminy; Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1987 r., str. 41
Domowe kuracje od A do Z cz. 1; Wyd. „JOT” J. Orłowska, Toruń 2017, str. 9-11
Górnicka J.; Leksykon zdrowia-Apteka natury; Martel 2005; str. 177-179
Griffith H. W.; Witaminy, pierwiastki i minerały; Agencja Elipsa, Warszawa 1994r., str. 271
Liu Y., Wang Z., Zhang J.; Dietary Chinese herbs, chemistry pharmacology and clinical evidence; Springer-Velage, Wien 2015, str. 277- 285
Marczyk M.; Domowe sposoby leczenia. Leki z natury ;Wydawnictwo Dragon, Bielsko Biała 2015str. 52-53
Mindel E.; Biblia witamin; Wiedza i życie, Warszawa 1993, str. 158-159
Ross I. A.; Medicinal Plants of the world, chemical constituents, traditional and modern uses; Vol. 1, Springer Science 2003, str. 104-131
Senderski M. E.; Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie; Mateusz E. Senderski Podkowa leśna 2016; str. 163-167
Wielka księga ziół; Reader’s Digest, Warszawa 2009; str.12, 279
Vocka G.; Rośliny lecznicze od A do Z uprawa, pielęgnacja, zbiory u przechowywanie, działanie zdrowotne; Wyd. Klub dla Ciebie 2005, str. 24, 106
Zamiara K.; Aloes- jego tajemnicza moc; Katedra i Zakład Historii i Nauk Medycznych; Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
- Podobne artykuły
Sok z aloesu
Sok z aloesu podnosi odporność, reguluje przemianę materii, poprawia trawienie, przeciwdziała zaparciom. Obniża poziom cukru
Poznaj działanie aloesu na skórę
Działanie aloesu na skórę wpływa na szybszą regenerację skóry, przyspiesza gojenie się ran, łagodzi podrażnienia oraz poparzenia skóry
Aloes zwyczajny- ciekawostki
Aloes ciekawostki- odkryj mało znane fakty na temat aloesu, jego właściwości i zastosowania
