Tematy na blogu

Cząber ogrodowy- właściwości i zastosowanie

Cząber ogrodowy- systematyka

Klad: Astrowe
Rząd: Jasnotowce
Rodzina: Jasnotowate
Rodzaj: Cząber

Nazewnictwo

Łacińska: Satureja hortensis, Calamintha hortensis
Angielska: Savory
Niemiecka: Garten Bohnekraut
Polskie nazwy: pieprzyca, żelazne ziele, cząberek, pieprzyk, fasolowe ziele, dzięcielina, satureja,

Z łac. Satur oznacza nasycony, pełen, obfity-jako odnoszący się do właściwości poprawiających smak i strawność potraw.

Łacińska nazwa cząbru została nadana przez Pliniusza, od pochodnych słowa „satyr” oznaczających istoty wędrujące po starożytnych lasach będącej pół człowiekiem, pół kozą- nazywanego Satyem.

Cząber- odmiany

Rodzaj cząber liczy ok 130 gatunków. Najbardziej cenioną odmianą rośliny jest cząber uprawiany na Bałkanach- tzw. bułgarska czubryca.
W uprawie spotyka się dwie odmiany cząbru- niemiecką: skąpo ulistnioną, o małej liczbie kwiatków, wyższą (dorasta do 60 cm) oraz francuską: silnie rozkrzewioną, obficie ulistnioną o dużej liczbie kwiatów, dorastającą do 45 cm.
Jedyną polską odmianą cząbru jest odmiana „Saturn” wyhodowana w Instytucie Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu.
Oprócz cząbru ogrodowego właściwości lecznicze wykazuje także cząber górski (łac. Satureja Montana).

Cząber ogrodowy- występowanie

Cząber pochodzi z Azji Mniejszej, Palestyny i Syrii. Naturalnie występuje w rejonie Morza Śródziemnego i Morza Czarnego. Spotykany również na Kaukazie. Roślina jest powszechnie uprawiana w strefach klimatu tropikalnego i umiarkowanego. W warunkach naturalnych dziczeje  i może się na takim stanowisku utrzymać przez kilkanaście lat.
Największe  uprawy  cząbru znajdują się w Hiszpanii, Niemczech, Kanadzie oraz USA, a największymi producentami cząbru są Hiszpania, Albania.  Cząber uprawiany na Bałkanach jest uważany za najlepszy.

Cząber ogrodowy- jako surowiec

Surowcem leczniczym i przyprawowym jest ziele cząbru. Z surowca otrzymuje się także olejek cząbrowy. Równowartościowego surowca dostarcza cząber górski.
Surowcem farmakopealnym jest ziele cząbru- saturea herba.

 

Cząber ogrodowy- trochę historii

Cząber był stosowany jako aromat do potraw już 2000 lat temu. Roślina przywędrowała do Egiptu i Grecji z rejonów Azji Mniejszej. Później ziele dotarło do Italii, Hiszpanii. Za sprawą rzymskich legionów roślina dotarła do północnej Europy. W Anglii cząber stał się bardzo popularny zarówno jako przyprawa jak i roślina lecznicza. Był wykorzystywany jako pierwszy odświeżacz powietrza, a dym z gałązek wrzucanych do ognia tworzył aromatyczny środek dezynfekujący.
Hipokrates zaliczył cząber do ziół dietetycznych, rozwalniających oraz wykrztuśnych. Zaś Dioskurydes uważał, że cząber jest doskonałym lekarstwem na choroby płuc, żołądka i pęcherza. Przypisywał mu też działanie pobudzające miesiączkę. Rzymski poeta Wergiliusz sugerował, żeby sadzić cząber w okolicy uli, gdyż miód cząbrowy jest bardzo smaczny. Rzymianie często wykorzystywali gałązki cząbru do ozdabiania wieńców noszonych na głowach. Pliniusz polecał stosowanie cząbru z olejkiem różanym na szumy w uszach. Miało to być zioło skuteczne na stłuczenia oraz na ugryzienia węży. Pliniusz uważał, że cząber ma działanie moczopędne i czyszczące, zalecał je kobietom w połogu.

W średniowieczu roślina ta  była uprawiana w przyklasztornych ogródkach, ze względu na właściwości lecznicze. Na planach klasztoru w Sant Gallen cząber widnieje w dwóch częściach ogródka: ziołowej i warzywnej. O zielu  pisali między innymi św. Hildegarda i Block, Albertus Magnus. Święta Hildegarda pisała, że cząber rozweseli ludzi o smutnym usposobieniu, a także leczy i oczyszcza oczy.
Cząber stosowano jako środek na zaburzenia wzroku o czym możemy przeczytać u Szymona z Łowicza, który zaleca spożywanie surowych nasion cząbru, aby poprawić słaby wzrok.

W XI wieku Marcin z Urzędowa pisał, że cząber jest zielem pospolitym. Do Polski cząber przywędrował z Anglii.

Cząber był jedną z pierwszych roślin zawiezionych do Ameryki Północnej przez ówczesnych kolonizatorów. Bardzo szybko rozprzestrzenił się na Nowym Kontynencie, szczególnie w południowo- wschodnich rejonach.
W XVII wieku Nicholas Culpeper opisał cząber jako smakołyk cenny ze względu na działanie wiatropędne, skuteczne przy astmie i dolegliwościach oddechowych. Zalecał on również stosowanie wewnętrznie oraz wdychanie zapachu cząbru kobietom w ciąży. Inny zielarz John Parkinson opisał, jak powinno się suszyć cząber, rozdrabniać i mieszać z bułką tartą. Jeden z osadników Amerykańskich  

W odrodzeniu w Polsce biedota stosowała cząber jako substytut pieprzu. Uważano wówczas, że cząber uśmierza bóle głowy, przewodu pokarmowego, zabija pasożyty jelit, leczy upławy, a nawet sklerozę.

Cząber w medycynie ludowej

W medycynie ludowej cząber stosuje się przy nieżytach przewodu pokarmowego, braku apetytu, nerwicy, bólach głowy i żołądka. Zewnętrznie można go stosować przy czyrakach, wrzodach i stłuczeniach. Płukanki z cząbru ogrodowego stosowano na bóle zębów. W XVII wieku stosowano winne nastoje z cząbrem w leczeniu paraliżu.

W XIX wieku napary z cząbru stosowano przy astmie, dziecięcych kaszlach. Zielu przypisywano zdolność wywoływania poronień i menstruacji.
Na Rusi Litewskiej stosowano herbatki ziołowe z cząbrem ba zatrzymanie moczu, boleści brzuszne, bóle zębów. Kąpiele cząbrowe miały być skutecznym lekiem na dziecięce suchoty.
Cząber miał zwiększać popęd płciowy. Gałązki cząbru stosowano jako odświeżacze powietrza, a dym z ogniska palonego gałązkami cząbrowymi wykorzystywano jako środek dezynfekujący.

 

Cząber ogrodowy w wierzeniach ludowych

Od dawna wierzono w magiczną moc ziela. Uważano, że spożywanie cząbru pobudza do podejmowania szlachetnych czynów. Cząber był zaliczany do afrodyzjaków, w średniowieczu wierzono, że cząber wzbudza namiętności cielesne. Noszenie przy sobie cząbru miało wzmacniać siłę umysłu 

Wianki z cząbru pleciono w Polsce w okresie Bożego Ciała i w święto Matki Boskiej Zielnej- roślina miała chronić domostwa przed chorobami i złymi czarami. Napary z cząbru i innych ziół podawano także w tym czasie zwierzętom. 

 

Cząber ogrodowy- zastosowanie

  • Z surowca pozyskuje się olejek cząbrowy
  • Zarówno ziele jak i olejek z cząbru jest stosowany jako przyprawa i konserwant w przemyśle mięsnym, w przetwórstwie warzyw i owoców
  • Trwają badania nad wprowadzeniem ziela cząbru do pasz dla zwierząt jako dodatku zamiennik antybiotyków 
  • Cząber z powodzeniem może być wykorzystany jako środek chroniący owoce przed pojawieniem się pleśni czy grzybów 
  • Ziele cząbru jest dodatkiem do past do zębów i mydeł 

 

Cząber ogrodowy- wartość odżywcza


Głównym składnikiem aktywnym ziela cząbru jest olejek eteryczny, którego głównym składnikiem jest karwakol oraz tymol. Ziele cząbru zawiera garbniki, trójterpeny, flawonoidy, kwasy fenolowe, sterole, śluzy. Cząber dostarcza również witaminy z grupy B, A, C oraz sole mineralne: żelazo, wapń, magnez, mangan, selen oraz inne.

CZĄBER OGRODOWY DZIAŁANIE LECZNICZE

  • Cząber doskonale pomaga przy wzdęciach oraz poprawia trawienie, zwiększa przyswajalność składników pokarmowych poprzez zwiększenie ilości soku żołądkowego
  • Ma działanie rozkurczowe
  • Znosi nadmierną fermentację, zapobiega gniciu pokarmów w jelitach
  • Preparaty z cząbru mają łagodne działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i przeciwrobacze
  • Zioło wykazuje właściwości wzmacniające.
  • Medycyna naturalna wykorzystywała właściwości cząbru do leczenia kaszlu oraz zapalenia płuc.
  • Cząber znalazł zastosowanie w leczeniu gruźlicy
  • Odrobina cząbru dodana do herbaty pomaga przy grypie i ma być pomocny na katar
  • Napar z cząbru stosuje się jako płukankę przy stanach zapalnych jamy ustnej 
  • Zioło  działa uspokajająco i wzmacniająco na układ nerwowy
  • Stosowanie cząbru poprawia pracę mózgu oraz pracę kory nadnerczy
  • Ziele to stosuje się przy astenii intelektualnej i seksualnej.
  • Zapach cząbru pomaga zwalczyć bóle głowy.
  • Cząber stosowany zewnętrznie ma właściwości gojące, rozpuszczające, zabliźniające. Zioło jest stosowane w formie okładów na wrzody, czyraki, krosty i stłuczenia.

 

Cząber ogrodowy działanie niepożądane

  • Olejek eteryczny z cząbru stosowany na skórę u osób wrażliwych może powodować podrażnienia skóry.

Cząber ogrodowy- przeciwwskazania

  • Choroby wątroby i nerek
  • Dolegliwości sercowe

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Polecane blogi i strony

Źródła

  1. Arnal- Schnebelen B., Goetz P., Paris M; Lecznicze dary natury- 200 uzdrawiających ziół; Reader’s Digest 2004; Warszawa str. 60Balcerek M., Modnicki D.; Cząber ogrodowy- nowe właściwości w świetle aktualnych doniesień; Panacea Nr 2(19), kwiecień- czerwiec 2007, str. 18-19
  2. Charles D. J.; Antioxidant properties of spice, herbs and other sources; Springer Science 2013, str. 531-536
  3. Gawłowska A., Halarewicz A., Jabłoński J., Bernades- Rusin M.; Atlas przypraw; SBM, Warszawa 2018, str. 68-69
  4. Górnicka J.; Apteka natury leksykon zdrowia; Wyd. Martel, Łódź 2005, str. 196-198
  5. Halarewicz A.; Atlas ziół kulinarne wykorzystanie roślin dziko rosnących; Wydawnictwo SBM, Warszawa 2015, str. 45
  6. Hardman R.; Herbal Principles in Cosmetics Properties and mechanisms of action; CRC Press 2010, str. 318-321
  7. Jadczak D., Grzeszczuk M., Cząber; Panacea Nr 3 (12) lipiec- wrzesień 2005, str. 18-20
  8. Kawałko M. J.; Historie ziołowe; Krajowa Agencja Wydawnicza, Lublin 1986, str.65, 66, 81, 103, 185, 220-232
  9. Marczyk M.;Domowe sposoby leczenia. Leki z natury; Wydawnictwo Dragon, Bielsko Biała 2015str. 76-77
  10. Nowak D.; Uprawiamy rośliny zielarskie; Poznań 2016, Centrum doradztwa rolniczego w Brwinowie, oddział w Poznaniu,
  11. Ożarowski A.; Ziołolecznictwo- poradnik dla lekarzy; PZWL, wyd. III, Warszawa 1982, str. 246-247
  12. Pajor W. J.; Mała encyklopedia przypraw, smaków i ziołolecznictwa; Wyd. Tempus Plus, Kraków 1998r., str. 77-78
  13. Pióro- Jabrucka E.; Cząber ogrodowy (Satureja hortensis L.)- pożyteczna przyprawa; Aromaterapia 1 (79), 2015, str. 22-30
  14. Senderski M. E.; Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie; wyd. M. E. Senderski; Podkowa Leśna 2016, str. 250-252
  15. Tyszyńska-Kownacka D., Starek T.; Zioła w Polskim domu; Wyd. Watra, Warszawa 1988r., str. 77-79
  16. Wielka Księga Ziół; Reader’s Digest; Warszawa 2009
  17. Wójcik- Stopczyńska B., Kądziołka D., Kiedos P.; Cząber ogrodowy znany i nieznany; Panacea Nr 4 (49), listopad- grudzień 2014, str. 19-21
  18. http://www.poradnikzielarski.pl/ziola-lecznicze/czaber-ogrodowy-satureja-hortensis.html (przed 01.08.2014)
  19. http://www.naturalnews.com/043333_savory_health_benefits_herbal_medicine.html (przed 01.08.2014)
  20. http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/health-benefits-of-savory-9979.html (przed 01.08.2014)

Newsletter

O Blogu

Blog Naturalne zdrowie powstał kilka lat temu i ma on charakter informacyjny. Wszystkie wiadomości o zastosowaniu i właściwościach ziół oraz dietetyce i ziołolecznictwie zbieram w różnych książkach i na stronach internetowych. 

#zioła #zastosowanieziół #ziołolecznictwo #dietetyka #zdroweodżywianie #przyprawy #roslinylecznicze

Musisz wiedzieć

Informacje zamieszczone na stronie internetowej nie stanowią profesjonalnej porady medycznej ani instrukcji użycia. W żadnym wypadku treści zamieszczone na stronie internetowej nie mogą zastąpić konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.