- Jabłko w historii
Jabłka to jedne z najstarszych owoców uprawnych na świecie. Pierwsze ślady dzikich jabłoni pochodzą sprzed 10 tysięcy lat, i prawdopodobnie pochodzą z Azji Środkowej. Gdzieś u podnóża góry Tien-szan w Kazachstanie rośnie dzika jabłoń Malus sieversii, która jest uznawana za przodka znanych obecnie drzew jabłoni. Jabłko w historii jest na całym świecie i są ważnym elementem kultury, kuchni oraz gospodarki.
Więcej o jabłoni domowej i jabłkach przeczytacie >>tutaj<<
Jabłka w historii świata
Jabłka towarzyszą ludzkości od zarania dziejów, a drzewo jabłoni było uprawiane 10 tysięcy lat temu na Bliskim Wschodzie. Co więcej, dzięki wykopaliskom wiemy, że mieszkańcy okolic Jeziora Genewskiego używali jabłek już w okresie megalitycznym. Wiadomo także, że jabłka w historii były uprawiane w starożytnym Egipcie, Mezopotamii, Palestynie, Asyrii, Babilonii, Grecji oraz Rzymie.
Ciekawego odkrycia dokonano w starożytnym grobowcu Ur, leżącym w Dolnej Mezopotamii. Odnaleziono tam niewielkie kawałki suszonych jabłek przecięte na krzyż, nawleczone na nitkę, pośród wotywnych darów. Ponieważ dzikie jabłka nie rosną w gorącym klimacie Mezopotamii, najprawdopodobniej odnalezione owoce pochodziły z hodowli nasion. Z kolei w Turcji w trakcie wykopalisk archeologicznych odkryto skamieniałe dzikie jabłka, których wiek datuje się na 6500 lat.
W starożytności łacińscy autorzy z rejonu Morza Śródziemnego opisali 32 odmiany jabłek o różnej wielkości, kolorze, smaku i zapachu. Owoce te wykorzystywano w kuchni głównie jako desery, chociaż Apicjusz dodawał je do pieczonych wieprzowych pulpecików. Wielkie autorytety starożytne jak Dioskurydes czy Galen, w swoich dziełach wychwalali właściwości tych niezwykłych owoców. Co ciekawe Galen uważał, że jabłka trzeba umiejętnie stosować, bo mogą mieć one różne właściwości zależne od smaku. Za bezwartościowe jabłka uważał tylko te o wodnistym, cierpkim smaku.
W Polsce jabłka uprawia się od XII wieku, chociaż, podczas wykopalisk w Biskupinie znaleziono ślady jabłoni rosnących na tych terenach 3500 lat temu. Jak podaje Jan Długosz, owoce te były uprawiane u nas wcześniej niż w innych krajach Europy Środkowej.
Zarówno w Europie jak i w Polsce sadownictwem zajmowali się cystersi i benedyktyni, którzy hodowali jabłonie w przyklasztornych ogródkach. Później o rozwój sadownictwa zatroszczyli się Jagiellonowie i Jan III Sobieski. Temu drugiemu władcy zawdzięczamy smaczne odmiany tych omawianych dzisiaj jabłek. W Europie Zachodniej uprawa drzew jabłoni rozpowszechniła się dopiero w XIX wieku.
Po dotarciu do Ameryki jabłko stworzyło się niejako na nowo. Pierwsze owoce na Nowym Kontynencie były raczej nie zdatne do jedzenia. Szybko jednak odkryto, że świetnie sprawdzają się do produkcji cydru. Duża popularność alkoholowego trunku z jabłek w latach 30-tych XX wieku spowodowała, że ze względu na ogromną skalę picia, jabłonie stały się źródłem wszelkiego zła.
Jabłka w Biblii- historia najsłynniejszego symbolu
Jeżeli już mowa o wszelkim złu to jabłko jest najbardziej znanym symbolem zła i kuszenia, pochodzącym z biblijnej historii Adama i Ewy. To właśnie przez jabłko- owoc z drzewa poznania dobra i zła, Adam i Ewa zostali wygnani z raju. Co prawda do dziś nie ustalono, czy owocem dobra i zła faktycznie było jabłko. Badacze tego tematu mają co do tego duże wątpliwości. Jednakże to właśnie jabłko stało się tak ważnym symbolem dla chrześcijaństwa. I co ciekawe symbol ten może mieć dużo znaczeń. Jeżeli jabłko trzyma Chrystus może być ono symbolem zmartwychwstania lub władzy. Innym znaczeniem tego symbolu może być odkupienie grzechu pierworodnego. Z kolei jeżeli trzyma je Maryja jest ono symbolem Chrystusa. Dzieciątko trzymające jabłko wskazuje, że jest ”drugim Adamem”. Jednak jabłko w pysku węża to już symbol grzechu i śmierci.
Co więcej w sztuce chrześcijańskiej jabłko jest symbolem nie tylko grzechu kuszenia, ale także źródłem zła i zepsucia.
Jabłko w historii i kulturze
Jabłko w historii i kulturze jest bardzo popularnym symbolem. Oznacza zdrowie, życie, płodność i miłość. Pierwszą jabłoń miała zasadzić bogini Gaja, a owoce narodzone z tych drzew miały dać nieśmiertelność. Z ciekawostek dotyczących jabłka w historii nie sposób nie przytoczyć chyba najsłynniejszego chyba jabłka, które spadło Izaakowi Newtonowi na głowę. Kolejnym słynnym wydarzeniem zwiazanym z omawianym owocem jest historia Wilhelma Tella, który miał z rozkazu habsburskiego wójta zestrzelić z łuku jabłko z głowy własnego syna. Polska legenda opisuje jabłka w historia jako pokutę Zbója Madeja, który miał posadzić swoją maczugę w ziemi. Z owej maczugi wyrosła jabłoń, a każde jej jabłko to łza miłości do skrzywdzonego człowieka. W bajce Królewna Śnieżka zła macocha daje Śnieżce zatrute jabłko.
Z ciekawostek można również wymienić wielką bitwę zainscenizowaną przez Aleksandra Wielkiego, w której strzelano z katapult jabłkami.
https://diwine.pl/jablka-owoc-z-historia-i-charakterem-%F0%9F%8D%8E/ (10.09.2025)
Karabela M.; Rajski owoc; Panacea nr 4 (17) 2006r, str. 26-27
Atlas roślin, które zmieniły świat; Wyd. Fakt, str. 66-68
Molenda J.; Zadziwiające życie owoców od ananasa do truskawki; Bellona, Warszawa 2018, str. 90-92, 147
Coban E.; Symbolika roślin; https://instytutkorfantego.pl/wp-content/uploads/2020/12/SYMBOLIKA-ROŚLIN.pdf dostęp (24.03.2024)
Carper J.; Apteka żywności Nowe i niezwykłe odkrycia leczniczego działania żywności; Hannah Publishing Ltd, Warszawa 1988r. Str. 175-179
Krynicka T.; Gargiliusz lekarstwa z warzyw i owoców; ISKOŚiO UWR, Wrocław 2016, str. 102-104
Toussian- Samat M.; A history of food; Blackwell Publishing Ltd., 2009, str. 558- 567
- Podobne artykuły