Tematy na blogu

Menu




Cząber ogrodowy- Satureja hortensis

Systematyka

Klad: Astrowe
Rząd: Jasnotowce
Rodzina: Jasnotowate
Rodzaj: Cząber

 

Nazwy

Łacińska:Satureja hortensis
Angielska: Savory
Niemiecka: Garten Bohnekraut
Polskie nazwy: pieprzyca, żelazne ziele, cząberek,fasolowe ziele, dzięcielina, satureja,

Z łac. Satur oznacza nasycony, pełen, obfity-jako odnoszący się do właściwości poprawiających smak i strawność potraw.

Występowanie

Cząber pochodzi z Azji Mniejszej, Palestyny i Syrii. Naturalnie występuje w rejonie Morza Śródziemnego i Morza Czarnego. Powszechnie jest uprawiany w strefach klimatu tropikalnego i umiarkowanego. Największymi producentami cząbru są Hiszpania, Albania oraz kraje półwyspu Bałkańskiego.

Odmiany

 Rodzaj cząber liczy ok 130 gatunków. Najbardziej cenioną odmianą rośliny jest cząber uprawiany na Bałkanach- tzw. bułgarska czubryca.  

W uprawie spotyka się dwie odmiany cząbru- niemiecką: skąpo ulistnioną, o małej liczbie kwiatków, wyższą (dorasta do 60 cm) oraz francuską: silnie rozkrzewioną, obficie ulistnioną o dużej liczbie kwiatów, dorastającą do 45 cm.

 

Surowiec

Surowcem leczniczym i przyprawowym jest ziele cząbru. Z surowca otrzymuje się także olejek cząbrowy.

Surowcem farmakopealnym jest ziele cząbru- Saturea Herba.

 

Zastosowanie w kuchni

Ziele ma aromatyczny zapach, korzenny, gorzki i słabo ostry smak, podobny do macierzanki. Cząber jest podstawą kuchni azerbejdżańskiej, tadżyckiej i gruzińskiej. Zioło świetnie sprawdzi się jako dodatek do ziołowych maseł, aromatyzowanych octów czy oliw.

Świeże ziele można stosować zamiast pietruszki.

Jako przyprawę najczęściej stosuje się suszone ziele cząbru. Sproszkowany cząber stosuje się do sałatek, mięs, twarogów- dodając szczyptę na końcu noża.  Suszony cząber dodaje się do serów topionych, wędlin. Samo ziele idealnie pasuje do soczewicy, grochu czy fasoli- stąd nazwa fasolowe ziele. Cząber nadaje niepowtarzalny smak zupom, które wymagają długiego gotowania jak: krupnik, ziemniaczana, grochówka. Świetnie uzupełni smak warzywnych sałatek. Przyprawa ta wchodzi w skład polew do delikatnych mięs, służy do marynowania konserw mięsnych i jarzynowych. Można nim przyprawiać dania ziemniaczane. Ponadto cząber dodaje się do ogórków i potraw z pomidorów.Używa się go do przyrządzania grzybów i warzyw w occie.

Po dodaniu cząbru potraw nie powinno się gotować, ponieważ zioło gorzknieje.

Zaleca się łączenie cząbru z tymiankiem, kolendrą, gorczycą białą i papryką.Cząber jest głównym składnikiem ziół prowansalskich oraz pieprzu ziołowego.

Historia

Cząber był stosowany jako aromat do potraw już 2000 lat temu. Roślina przywędrowała do Egiptu i Grecji z rejonów Azji Mniejszej. Później ziele dotarło do Italii i  Hiszpanii. Za sprawą rzymskich legionów cząber dotarł do północnej Europy. 

Hipokrates zaliczył cząber do ziół dietetycznych, rozwalniających oraz wykrztuśnych. Zaś Dioskurydes uważał, że cząber jest doskonałym lekarstwem na choroby płuc, żołądka i pęcherza.

Rzymianie często wykorzystywali gałązki cząbru do ozdabiania wieńców noszonych na głowach.  Miało to być zioło skuteczne na stłuczenia oraz na ugryzienia węży. Pliniusz uważał, że cząber ma działanie moczopędne i czyszczące, zalecał je kobietom w połogu.

W średniowieczu cząber była uprawiany w przyklasztornych ogródkach. Była to wówczas roślina popularna ze względu na właściwości lecznicze. Pisali o nim między innymi św. Hildegarda, Block czy Albertus Magnus.  O znaczeniu cząbru w średniowieczu świadczy fakt, że był on dwukrotnie ujęty w planie ogrodu opactwa Sankt Gallen- w warzywniaku i w ogrodzie.

Cząber stosowano jako środek na zaburzenia wzroku o czym możemy przeczytać u Szymona z Łowicza, który zaleca spożywanie surowych nasion cząbru, aby poprawić słaby wzrok.

W odrodzeniu w Polsce biedota stosowała cząber jako substytut pieprzu. Uważano wówczas, że cząber uśmierza bóle głowy, przewodu pokarmowego, zabija pasożyty jelit, leczy upławy, a nawet sklerozę.

Medycyna ludowa

W medycynie ludowej cząber stosuje się przy nieżytach przewodu pokarmowego, braku apetytu, nerwicy, bólach głowy i żołądka. Zewnętrznie można go stosować przy czyrakach, wrzodach i stłuczeniach.  Płukanki z cząbru ogrodowego stosowano na bóle zębów. W XVII wieku stosowano winne nastoje z cząbrem w leczeniu paraliżu. W XIX wieku napary z cząbru stosowano przy astmie, dziecięcych kaszlach. Zielu przypisywano zdolność wywoływania poronień i menstruacji.

  

Składniki mineralne

Za właściwości cząbru w dużej mierze odpowiada olejek eteryczny, którego głównym składnikiem jest karwakol. Ziele cząbru zawiera garbniki, flawonoidy, fenole, kwasy tłuszczowe. To także źródło karotenoidów, witamin z grupy B, witaminy C. Cząber dostarcza także wiele minerałów w tym selen, cynk, jod, magnez, żelazo.

 

DZIAŁANIE LECZNICZE CZĄBRU

Ziele cząbru:

  • Poprawia trawienie
  • Zwiększa przyswajalność składników pokarmowych
  • Łagodzi odbijanie się, wzdęciai biegunkę
  • Poprawia perystaltykę jelit
  • Ma działanie wiatropędne
  • Stosuje się przy gliście ludzkiej
  • Jest stosowany w leczeniu kaszlu oraz zapalenia płuc
  • Odrobina cząbru dodana do herbaty pomaga przy grypie i ma być pomocna na katar
  • Działa uspokajająco i wzmacniająco na układ nerwowy
  • Poprawia pracę mózgu oraz pracę kory nadnerczy
  • Zapach cząbru pomaga zwalczyć bóle głowy
  • Stosowany zewnętrznie ma właściwości gojące, rozpuszczające, zabliźniające
  • Roztarte można stosować na ukąszenia owadów
  • Dodaje się je także do kąpieli małych dzieci mających stany zapalne skóry
  • Olejek eteryczny stosuje się w leczeniu grzybicy skóry, aft oraz łuszczycy

Działanie niepożądane

Olejek eteryczny z cząbru stosowany na skórę u osób wrażliwych może powodować podrażnienia skóry.

 

Przeciwwskazania

  • Choroby wątroby i nerek
  • Dolegliwości sercowe

Napar z cząbru na dolegliwości żołądkowe

  • 5 g suszonego ziela cząbru
  • Szklanka wody

Ziele cząbru zalać gorącą wodą i zostawić pod przykryciem na 10 min. Pić 2-3 filiżanki dziennie. Napar pomaga na odbijanie się, wzdęcia oraz biegunkę. Zapobiega także robakom w przewodzie pokarmowym.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

  1. J. Kawałko; Historie ziołowe; Krajowa Agencja Wydawnicza, Lublin 1986, str.65, 66, 103, 185, 220-232
  2. pod red. Dra hab. A. Ożarowskiego; Ziołolecznictwo- poradnik dla lekarzy; PZWL, wyd. III, Warszawa 1982, str. 246-247
  3. Paprzęcki; Ziołolecznictwo; Wyd. Spar 1989, str. 28,
  4. J. Pajor; Mała encyklopedia przypraw, smaków i ziołolecznictwa; Wyd. Tempus Plus, Kraków 1998r., str. 77-78 [3]
  5. Jadwiga Górnicka; Apteka natury leksykon zdrowia; Wyd. Martel, Łódź 2005, str. 196-198
  6. Jadczak, M. Grzeszczuk, Cząber; Panacea Nr 3 (12) lipiec- wrzesień 2005, str. 18-20
  7. Wielka Księga Ziół; Reader’s Digest; Warszawa 2009
  8. Hardman; Herbal Principles in Cosmetics Properties and mechanisms of action; CRC Press 2010, str. 318-321
  9. Danys J. Charles; Antioxidant properties of spice, herbs and other sources; Springer Science 2013, str. 531-536
  10. . Halarewicz; Atlas ziół kulinarne wykorzystanie roślin dziko rosnących; Wydawnictwo SBM, Warszawa 2015, str. 45 [1]
  11. E. Senderski; Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie; wyd. M.E. Senderski; Podkowa Leśna 2016, str. 250-252
  12. Ogrodnik; Dziennik zdrowia naturalne metody leczenia 2018; Videograf, Chorzów 2017, str. 92-93

Newsletter

  • Instagram
  • Facebook




Najczęściej szukane

Zdrowie • Naturalne • Ziołolecznictwo • Naturalne preparaty • Zioła • Właściwości ziół • Owoce • Warzywa • Kosmetyki • Przyprawy • Jak wyleczyć • Domowe leczenie • Zdrowotne • Zielarstwo • Sklep • Właściwości lecznicze • Naturalne leczenie • Sklep zielarski • Poradnik • Blog o zdrowiu • Ebook • suplementy diety • zdrowie • przyprawy • herbatki ziołowe • mięta • rumianek • skrzyp polny • melisa • herbata miętowa • właściwości ziół • leczenie ziołami • magia ziół

Musisz wiedzieć

Informacje zamieszczone na stronie internetowej nie stanowią profesjonalnej porady medycznej ani instrukcji użycia. W żadnym wypadku treści zamieszczone na stronie internetowej nie mogą zastąpić konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.

Na skróty

  • O nas
  • Polityka prywatności
  • Współpraca