Tematy na blogu

Arcydzięgiel litwor- Archangelica officinalis właściwości i zastosowanie

Arcydzięgiel litwor to piękna roślina, która charakteryzuje się silnym aromatem przypominającym piżmo. Niegdyś smażone w cukrze łodygi dzięgla- zwane anżelikami stanowiły prawdziwy przysmak. Dziś to już nieco zapomniana roślina lecznicza.

 

Arcydzięgiel litwor- systematyka

Rodzina: Selerowate
Rodzaj: Dzięgiel
Gatunek: Arcydzięgiel litwor

 

Nazewnictwo

Łacińska: Archangelica officinalis
Angielska: Garden Angelica
Niemiecka: Garten- Engelwurz
Polskie nazwy: arcydzięgiel, dzięgiel wielki, dzięgiel lekarski, angielski korzeń, dzięgiel litwor, arcydzięgiel litwor, archangelika, litwor, dzięgiel angelika, andżelika, dzięgiel szerokoliściowy, ciengiel, arcydzięgiel kartuzów, dzięgielnica, ziele św. Ducha, lubszcza, lubszcza, gołębie pokrzywy, anielskie ziele, anielski korzeń, arcydzięgiel nabrzeżny


Nazwa łacińska pochodzi od słowa archangelos oznaczającego archanioła.
Polska nazwa- anielskie ziele z kolei pochodzi od przypominających anielskie skrzydła- rozłupek arcydzięgla.

„A o dzięglu powiadają dziwy,

Słyszę, gdy Litwę chłostał mór straszliwy,

Korzeń dzięglu w gorzałce moczony

Jedynej ludziom dostarczał obrony”


(A. Pług)

Arcydzięgiel litwor- występowanie

Arcydzięgiel obecnie występuje w strefach chłodnych klimatu umiarkowanego Europy i Azji. Swoim zasięgiem sięga daleką północ. Powszechnie występuje na całym półwyspie skandynawskim, na Grenlandii i Islandii.

Od 2014 r. w Polsce arcydzięgiel znajduje się pod częściową ochroną, można go spotkać w Sudetach i Tatrach, miejscami nad brzegami potoków na niżu.

Arcydzięgiel odmiany

Rodzaj Angelica liczy 60 gatunków, powszechnie uważanych za rośliny lecznicze. W Polsce możemy spotkać 2 inne gatunki dzięgla, jak np. drobniejszy o bardziej intensywnym zapachu dzięgiel leśny (łac. Angelica silvestris) oraz występujący w pasie nadmorskim dzięgiel nabrzeżny (łac. Archangelica litoralis).

Arcydzięgiel bardzo łatwo jest pomylić z wymienionymi gatunkami, które nie mają właściwości leczniczych, a także łatwo go pomylić z barszczem Sosnowskiego.

Przeczytaj także o zastosowaniu arcydzięgla w kuchni:

Arcydzięgiel litwor- surowiec

Podstawowym surowcem wykorzystywanym przez medycynę naturalną jest korzeń (Radix Angelicae), owoc arcydzięgla (Fructus Angelicae) oraz rzadko już stosowany liść arcydzięgla (Folium Angelicae).
Z korzenia pozyskuje się olejek eteryczny- Oleum Archangelicae.

Surowcem przyprawowym są natomiast ogonki liściowe oraz młode pędy, rzadziej liście. W cukrownictwie często wykorzystuje się łodyżki i nasiona.

Arcydzięgiel litwor- trochę historii

Arcydzięgiel znany był już w czasach przedhistorycznych, od dawna stosowały go ludy nordyckie i Lapończycy, którzy z baldachów angeliki i mleka reniferów wytwarzali specjalny rodzaj sera, zjadali także łodygi i kłącza oraz korzenie. Dla Lapończyków dzięgiel jest symbolem nieśmiertelności. W krajach nordyckich dzięgiel zyskał tak dużą popularność, że szybko wprowadzono jego ochronę.

W starożytności litwor nie był znany w rejonach Morza Śródziemnego.

W średniowieczu angelika nosiła nazwę europejskiego żeń-szenia. Była stosowana jako przyprawa oraz lek pobudzający trawienie i przemianę materii. Mocno wierzono wówczas, że roślina chroni przed działaniem trucizn, różnorodnych plag oraz odpędza diabelskie moce. Powszechnie uważano także, że dzięgiel może neutralizować ugryzienie wściekłych psów. W wiekach średnich dzięgiel stosowano jako środek przeciwko dżumie. To Paracelsus zwrócił wówczas uwagę, że dzięgiel działa korzystnie przeciwdziałając zarazie. Dzięgiel początkowo był uprawiany w przyklasztornych ogródkach. Mnisi zalecali żucie korzeni dzięgla dla zachowania długowieczności. Wraz z wędrówką mnichów rozpowszechnił się na terenie całej Europy.

Arcydzięgiel wchodził w skład „wody melisowej karmelickiej” oraz „balsamu komandorskiego”. Dzięgiel był także składnikiem słynnego średniowiecznego „teriaku”.

Z XII wiecznych zapisków wiemy, że dzierżawca opuszczający swoje gospodarstwo zgodnie z obowiązującym prawem powinien zostawić połowę upraw arcydzięgla swojemu następcy.

Znalezione szczątki rośliny podczas wykopalisk w Biskupinie świadczą, o tym, że roślina ta była znana na terenach Polski. Prawdopodobnie przywędrował do nas ze Skandynawii. Herbarz Szymona Syreńskiego z XVI wieku wymienia dzięgiel jako warzywo powszechnie uprawiane. Zielarz zalecał roślinę na choroby płuc, dychawicę oraz morowe powietrze. Litwor miała także „trucizny z ciała wywodzić”. Z zielnika Siennika z 1568 r. dowiadujemy się, że dzięgiel z bylica pospolitą zabezpieczał od „uczarowania”.

W XV i XVI wieku w Europie panowały liczne epidemie. Wówczas sądzono, że dzięgiel może chronić przed dżumą. I wtedy to powróciło zainteresowanie dzięglem jako lekiem na choroby zakaźne, stąd też w odrodzeniu zioło to było uznawane za lek na wszystkie dolegliwości.

Z kolei w czasie I wojny światowej sądzono, że żucie korzenia dzięgla może uchronić przed epidemią grypy.

W 1934 r. arcydzięgiel został wprowadzony jako roślina lecznicza do British Pharmaceutical Codex.

Arcydzięgiel w Medycynie Chińskiej

W tradycyjnej medycynie chińskiej A. angelica jest stosowany jako środek w leczeniu lęków, bólów głowy, zaburzeń ze strony mózgu. Roślina ta jest także stosowana jako lek w chorobach pokarmowych. W Chinach większą popularnością cieszy się A. sinensis, która posiada podobne właściwości jak nasz litwor.

 

Arcydzięgiel litwor- zastosowanie

  • Dzięgiel jest bardzo cenioną roślina przez pszczelarzy, ponieważ daje bardzo dużo nektaru
  • Ziele arcydzięgla można wykorzystać jako paszę dla bydła
  • Korzeń arcydzięgla jest też stosowany jako utrwalacz zapachowy w zestawach ziół odświeżających powietrze
  • Olejek pozyskiwany z arcydzięgla stosuje się w przemyśle perfumeryjnym oraz jako środek smakowy do produkcji ginu, wermutów i likierów
  • Nasiona palone w kominku aromatyzują pomieszczenie, liście wykorzystuje się do potpourri, 

 

Arcydzięgiel litwor- wartość odżywcza

Głównym składnikiem czynnym całej rośliny jest olejek eteryczny. W korzeniu znajduje się 1,5% olejku, w owocach 2%, a w owocach ok 0,15%. W skład olejku znajdującego się korzeniach wchodzi ß-felander, a z owoców alfa- felander.

Owoce są bogate w kumaryny.

Korzeń dzięgla charakteryzuje się bogatym i ciekawym składem związków biologicznie aktywnych. Oprócz wspomnianego już olejku w korzeniu znajdują się również: kumarynyny i furanokumaryny (umbeliferon, skoploetyna), flawonoidy, kwasy alifatyczne i fenolowe. Korzeń dzięgla w swoim składzie ma również witaminy z grupy B oraz witaminę C, a także sole potasu i cynku.

Ziele dzięgla charakteryzuje się zawartością kwasów: walerianowy, metyloetylooctowy

 

                         ARCYDZIĘGIEL LITWOR DZIAŁANIE LECZNICZE

Arcydzięgiel korzystnie wpływa na procesy trawienne, poprawia ukrwienie, jest także doskonałym środkiem rozgrzewającym, stosowanym do zwalczania przeziębień. Pomaga także osobom, które mają problem z zimnymi stopami i dłońmi.

Korzeń arcydzięgla:

  • Jest wykorzystywany w leczeniu zaburzeń trawienia, pomaga przy wzdęciach czy odbijaniu się
  • Wykazuje działanie wiatropędne, wspomaga leczenie bólów i skurczy jelita, normalizuje fermentację, jest stosowany przy nieregularnych wypróżnieniach
  • Stymuluje wydzielanie śliny, soków  żołądkowych oraz pobudza wydzielenie enzymów trawiennych- pepsyny i pentagrastyny, a więc pomaga przy braku apetytu, niestrawności i mdłościach
  • Jest zalecany przy niedoborze żółci i soku trzustkowego, to doskonały lek przy zastoju żółci w pęcherzyku żółciowym.
  • Obniża ciśnienie krwi oraz polepsza przepływ krwi do obwodowych części ciała
  • Jest też cenionym środkiem na uspokojenie serca
  • Działa ogólnie wzmacniająco i rozgrzewająco, pomagają zwalczyć pierwsze objawy przeziębienia
  • Wykazuje działanie napotne dzięki czemu obniża gorączkę
  • Działa wykrztuśnie i przeciwkaszlowo lecząc kaszel, katar oraz zapalenie oskrzeli Zwiększa wydzielanie śluzu w oskrzelach oraz go rozrzedza
  • Podnosi siły witalne i podporność organizmu, poprzez pobudzenie organizmu do wytwarzania interferonu, który powoduje szybsze zwalczanie infekcji wirusowych
  • Zewnętrznie stosowany pomaga w zapaleniach śluzówki jamy ustnej.
  • Wykazuje działanie rozkurczowe, rozluźniające mięśnie i uspokajające
  • Przyjmuje się w stanach lękowych, w stanach wyczerpania nerwowego, urazach powypadkowych oraz szoku
  • Jest podawany przy braku łaknienia na tle nerwowym, zawrotach głowy na tle zaburzeń trawiennych
  • Pomaga złagodzić migrenowe bóle głowy
  • Jest zalecany w zaburzeniach wieku podeszłego
  • Pomaga wydalić toksyny z organizmu.
  • Jest stosowany jako środek łagodzący ból towarzyszący menstruacji
  • Wykazuje działanie bakterio- i grzybobójczym
  • Jest stosowany w kuracjach odwykowych, często podaje się go po zatruciach alkoholem i nikotyną, jest także dobrą odtrutką przy zatruciach alkaloidami, zimowitem jesiennym oraz cykutą
  • Odświeża oddech, czyści zęby oraz niweluje łagodne bóle zębów

 

Arcydzięgiel litwor- działanie niepożądane

W przypadku częstego spożywania może powodować u osób nadwrażliwych na światło reakcję alergiczną.
U osób spożywających regularnie arcydzięgiel podczas opalania mogą wystąpić poparzenia słoneczne, miejscowy obrzęk, przekrwienie lub powstanie pęcherzycy. Roślina może powodować alergię.

  • Spożywanie świeżego korzenia może wywoływać zapalenie i podrażnienia skóry.
  • Kumaryny zawarte w zielu rozrzedzają krew.
  • Arcydzięgiel może wywoływać poronienia.
  • Olejek arcydzięgielowy działa bakteriobójczo, grzybobójczo i znieczulająco.

 

Arcydzięgiel litwor-przeciwwskazania

  • Okres miesiączkowania oraz okres ciąży, szczególnie bezpośrednio przed porodem
  • Ostre nieżyty żołądka i jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego
  • Zapalenia nerek
  • Zaawansowana choroba wrzodowa
  • Cukrzyca
  • Nadciśnienie
  • Ostrożność należy także zachować przy nadwrażliwości na promienie UV, zapaleniu kłębków nerwowych

 

Arcydzięgiel litwor- interakcje z lekami

Niektóre z kumaryn zawartych w korzeniu dzięgla mają właściwości blokowania kanałów wapniowych. 

W połączeniu z lekami: warfaryną, aspiryną, lekami przeciwzakrzepowymi może zwiększać ryzyko krwawień

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Polecane blogi i strony

Źródła

  1. Arnal- Schnebelen B., Goetz P., Paris M.; Lecznicze dary natury; Reader’s Digest; Warszawa 2003, str. 68
  2. Bremness L.; Wielka księga ziół; Wiedza i życie, Warszawa, str. 46
  3. Głowniak K., Widelski J.; Archangelica- roślina polecana przez anioły; Panacea Nr. 4 (17), październik- grudzień 2006, str. 16-17
  4. Głowiak K., Widelski J.; Badania fitochemiczne Archangelica officinalis Hoffm.; Panacea nr. 1 (18), styczeń- marzec 2007, str. 22-24
  5. Górnicka J.; Apteka natury leksykon zdrowia; Agencja Wydawnicza Jerzy Mostowski 2005, str. 179-182
  6. Griffith H. W.; Witaminy, pierwiastki i minerały; Agencja Elipsa, Warszawa 1994r., str. 273
  7. Halarewicz A.; Atlas ziół- kulinarne wykorzystanie roślin dziko rosnących; Wydawnictwo SBM Sp. z o.o., Warszawa 2015, str. 24-25
  8. Kawałko M. J.; Historie ziołowe; Krajowa Agencja Wydawnicza, Lublin 1986, str. 116, 128, 145
  9. Khan I. A., Abourashed E. A.; Leung’s encyclopedia of common natural ingredients used in food, drugs and cosmetics; Wiley 2010, str. 32-34
  10. Kohlmünzer S.; Farmakognozja podręcznik dla studentów farmacji; Wyd. V, PZWL 1998, str.218
  11. Kuźnicka B., Dziak M.; Zioła i ich stosowanie, Historia i współczesność; Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Wyd. IV, Warszawa 1987r, str. 56-58,
  12. Ożarowski A.; Ziołolecznictwo- poradnik dla lekarzy; PZWL wyd. III, Warszawa 1982, str. 68-67, 310
  13. Ożarowski A., Jaroniewski W.; Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie; Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1989r., str. 84-86
  14. Pajor W.; Mała Encyklopedia Przypraw Smaków i Ziołolecznictwa; Tempus Plus, Kraków 1998, str. 47-48
  15. Quave C. L.; Medicinal plant monographs; Cassandra L. Quave 2013, str. 58-66
  16. Rogowska M., Giermaziak W.; Wpływ roślin leczniczych na farmakokinetykę i metabolizm leków syntetycznych; Post. Fitoter. 2018, 19 (4), str. 274-282;  DOI
  17. Senderski M. E.; Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie; wyd. Mateusz E. Senderski, Podkowa Leśna 2016; str.171-174
  18. Skarżyński A., Zioła czynią cuda; Agencja wydawnicza Comes, Warszawa 1994, str. 45-49
  19. Tyszyńska- Kownacka D., Starek T.; Zioła w Polskim domu; Wyd. Watra, Warszawa 1988r., str. 44-47
  20. Wielka księga ziół; Reader’s Digest; Warszawa 2009
  21. http://dominikakustosz.com/blog/roslina-archaniola-czyli-europejski-zen-szen/ (20.05.2017)
  22. http://www.arkadia-polania.pl/ziola-arcydziegiel.php (25.02.2018)

Newsletter

O Blogu

Blog Naturalne zdrowie powstał kilka lat temu i ma on charakter informacyjny. Wszystkie wiadomości o zastosowaniu i właściwościach ziół oraz dietetyce i ziołolecznictwie zbieram w różnych książkach i na stronach internetowych. 

#zioła #zastosowanieziół #ziołolecznictwo #dietetyka #zdroweodżywianie #przyprawy #roslinylecznicze

Musisz wiedzieć

Informacje zamieszczone na stronie internetowej nie stanowią profesjonalnej porady medycznej ani instrukcji użycia. W żadnym wypadku treści zamieszczone na stronie internetowej nie mogą zastąpić konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.