- Niedobory kwasu foliowego
Kwas foliowy nazywany witaminą B9 lub B11 jest grupą związków zaliczanych do witamin z grupy B. Odgrywa bardzo ważną rolę w naszym organizmie. Niedobory kwasu foliowego niestety są dość powszechne i niosą za sobą poważne konsekwencje. Szczególnie ważna jest odpowiednia podaż kwasu foliowego u kobiet planujących zajść w ciążę i będących w ciąże.
Przyczyny niedoborów kwasu foliowego
Wśród przyczyn występowania niedoborów witaminy B9 należy wymienić przede wszystkim zbyt małą ilość tej witaminy w diecie. Foliany obecne w żywności są bardzo nietrwałe i bardzo szybko ulegają rozkładowi podczas obróbki świeżych warzyw i owoców.
Kolejną kwestią powodującą niedobory kwasu foliowego są zaburzenia wchłaniania folianów. Mogą one pojawić się przy stanach zapalnych żołądka i jelit czy chorobach wątroby. Bardzo wiele leków zaburza wchłanianie kwasu foliowego. Stąd też przy stosowaniu leków przeciwzapalnych, przeciwpadaczkowych, barbituranów, antybiotyków konieczna może okazać się suplementacja witaminą B9. Również stosowanie antagonistów kwasu foliowego (np. metotreksatu), które hamują aktywność reduktazy dihydrofolianowej obniża przyswajanie folianów. Tutaj szczególną uwagę na poziom omawianej witaminy powinny zwrócić panie stosujące środki antykoncepcyjne.
Na upośledzenie wchłaniania folianów wpływa również styl życia. Używki takie jak alkohol czy papierosy znacząco obniżają ich poziom w organizmie.
Kwas foliowy a ciąża
Kwas foliowy jest bardzo ważną witaminą dla kobiet planujących zajść w ciąże jak i będących w ciąży. To właśnie ten wyjątkowy stan jak również laktacja powodują znacznie zwiększone zapotrzebowanie na witaminę B9.
Niedobór kwasu foliowego w okresie poprzedzającym ciąże oraz w pierwszych tygodniach ciąży jest związany z poważnymi uszkodzeniami rozwijającego się płodu. Stanowi główną przyczynę rozwoju wad cewy nerwowej płodu, co skutkuje deformacjami czaszki płodu (bezmózgowie, bezczaszkowie, przepuklina mózgowa) oraz deformacjami kręgosłupa (rozszczep kręgosłupa, przepuklina oponowa, przepuklina oponowo- rdzeniowa).
Ponadto u kobiet będących w ciąży niedobór kwasu foliowego jest szczególnie niebezpieczny, ponieważ może powodować niedorozwój łożyska, spontaniczne poronienia oraz wady wrodzone u noworodków. Do mniej poważnych i skomplikowanych powikłań należą: zwiększona częstość występowania małej masy urodzeniowej noworodków oraz występowanie anemii megaloblastycznej.
Najczęściej występujące objawy niedoboru kwasu foliowego w organizmie
Niedobór omawianej witaminy prowadzi nie tylko do powstawania wad wrodzonych cewy nerwowej u płodu i niedokrwistości megaloblastycznej, ale również nasila zmiany miażdżycowe, co prowadzi do powstawania chorób sercowo-naczyniowych (np. niedokrwiennej choroby serca, udaru mózgu czy zakrzepicy i in.). Co więcej zbyt mała podaż kwasu foliowego powoduje zaburzenia w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego i dysfunkcji umysłowej.
Ponadto niedobory kwasu foliowego mogą objawiać się
- Anemią megaloblastyczna
- Hiperhomocystenemią – czyli podwyższonym stężeniem homocysteiny we krwi
- Nerwowością, osłabieniem, brakiem sił
- Trudnościami w zasypianiu, dezorientacją, trudnościami w zapamiętywaniu,
- bladością, bolącym czerwonym językiem, biegunką
Konsekwencje niedoborów kwasu foliowego
- Zaburzenia w syntezie kwasów nukleinowych i hipometylację DNA
- Nasilenie zaburzeń psychicznych jak depresja, zaburzenia pamięci, schizofrenia
- Osłabienie wchłaniania w przewodzie pokarmowym (biegunka tropikalna)
- Zakażenia bakterią H. Pyroli oraz wrzody
- Dysplazja szyjki macicy
- Zwiększone ryzyko zachorowania na zaćmę
Niedobory mogą sprzyjać powstawaniu niektórych rodzajów nowotworów m.in. nowotworów płuc, piersi, szyjki macicy, jajników, jelita grubego, nerwiaka czy białaczk.
Kwas foliowy a badania
Niedobory kwasu foliowego można stwierdzić wykonując badanie krwi na poziom kwasu foliowego oraz badając wygląd czerwonych krwinek przy prawidłowym poziomie witaminy B12.
Przygotowując się do badania poziomu witaminy B9 warto wiedzieć, że wysokie dawki kwasu foliowego, szczególnie u osób starszych może maskować objawy niedokrwistości i prowadzić do zaburzeń układu nerwowego. Kwas foliowy w badaniach może pokazywać fałszywe niskie stężenie wit. B12
Skutki nadmiaru
Nie tylko niedobór witaminy B9 działa szkodliwie na nasz organizm. Również nadmiar kwasu foliowego może powodować między innymi zaburzenia w pracy układu nerwowego i pokarmowego. Skutki uboczne obserwuje się w przypadku przyjmowania dużych ilości syntetycznego kwasu foliowego. Wówczas mogą pojawić się odczyny alergiczne na skórze. U niektórych osób po nadmiernym spożyciu B9 mogą pojawić się szkodliwe kryształy folacyny w moczu. Ponadto duże dawki kwasu foliowego mogą być niebezpieczne dla osób cierpiących na epilepsję, ponieważ kwas foliowy może zaburzać działanie leków przeciwdrgawkowych.
Carper J.; Żywność twój cudowny lek; Hannah Publishin Ltd, Londyn 1995, str. 247, 257, 290
Czeczot H.; Kwas foliowy w fizjologii i patologii; Postępy Hig. Med. Dosw.; 2008, 62, str. 405-419 DOI
Gawęcki J.; Witaminy; Biblioteczka Olimpiady wiedzy o żywieniu; str, 19-20, 30, 49, 53, 68
Griffith W.; Witaminy minerały i pierwiastki śladowe; Agencja Elipsa, Warszawa 1994r. Str. 33-35
Gertig, J. Przysławski; Bromatologia zarys nauki o żywieniu i żywności; Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, str. 148-153
Kapka- Skrzypczak L., Niedźwiecka J., Wojtyła A.; Kwas foliowy- skutki niedoboru i zasadność suplementacji; Medycyna ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2012, T 18, str. 65-69
Krasnowska G., Sikora T.; Suplementy diety a bezpieczeństwo konsumenta; Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2011, 4 (77), str. 5- 23
Mikołajczuk-Szczyrba A., Młynarczyk I., Goncerzewicz A., Misiewicz A.; Bakterie fermentacji mlekowej w przemyśle spożywczym; Przemysł spożywczy nr. 10 t. 69, 2015r.,
Moszczyński P., Pyć R.; Biochemia witamin część I witaminy grupy B i koenzymy; Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa 1998 r., str. 146- 164
Kaczmarczyk P.; Mikroelementy; Wydawnictwo Kolpap, Kielce, str. 15-16
Wawer I.; Suplementy diety dla Ciebie czyli jak nie stać się pacjentem; Wydawnictwo WEKTOR, Warszawa, str. 46, 75-76,189
https://ncez.pl/abc-zywienia-/zasady-zdrowego-zywienia/witaminy-rozpuszczalne-w-wodzie (23.02.2021)
