Popularne na blogu

Czarny bez- Sambucus Nigra

Systematyka

Rodzina: Piżmaczkowce, dawniej przewiertniowate
Rodzaj: Bez
Gatunek: Bez czarny


Nazwy

Łacińska: Sambucus nigra
Angielska: Eldertree
Niemiecka: Schwarzer Holunder
Polskie nazwy: dziki bez czarny, bez lekarski, bzowina, hycja, holunder, bez apteczny, bez biały, bez pospolity, hyczka, gołębia pokrzywa, bez psi

                     Często jest także nazywany „apteczką tych, którzy mieszkają na wsi”

 

Występowanie

Bez występuje w klimacie umiarkowanym. Spotkać go możemy na terenie Europy, środkowo-zachodniej Azji oraz północno- zachodniej Afryce. Czarny bez to roślina dziko rosnąca, którą najczęściej można spotkać w parkach, na skraju lasów, w zaroślach czy w wąwozach. Tworzy zarośla na nieużytkach.  Bez jest rozsiewany przez paki w stanie naturalnym, a także sadzony w parkach i ogrodach jako roślina ozdobna i lecznicza.

Odmiany

Na świecie występuje 20 odmian bzu, w Polsce spotykamy 3 odmiany: bez czarny oraz bez koralowy, bez hebd.

 

 Surowiec

Surowcem leczniczym bzu są kwiaty (Sambuci flos) i owoce (Sambuci fructus)., chociaż w dawnych czasach wykorzystywano także korę (Sambuci cortex),  i korzenie (Sambuci radix) oraz liście (Sambuci floium). W lecznictwie znaczenie ma także bez koralowy, chociaż jego działanie jest słabsze.

Lecznicze właściwości soku z czarnego bzu możemy spotęgować podając ten sok razem z herbatą z lipy czy malin.

Z kwiatów sporządza się napary, ekstrakty i wyciągi.

Wierzenia ludowe

Bez wątpienia czarny bez to roślina magiczna o dużym znaczeniu leczniczym i kulturowym. Krzew bzu ma uzdrawiać emocje i rany duchowe, chroni także dom i przyciąga obfitość. Palenie łodyg bzu jako kadzidło oczyszcza dom i otacza go ochroną.

Ludy germańskie, Celtowie czy ludy Skandynawii wykorzystywali rozrosłe krzewy bzu jako naturalne ogrodzenie domów, wierząc przy tym, że krzew ten ochroni ich domostwa przed gryzoniami, szkodnikami oraz złymi duchami. Dla ludów celtyckich i innych ludów północnych bez był symbolem życia i śmierci.

Plemiona słowiańskie wierzyły, że krzaki bzu chronią przed różnymi chorobami, a złamanie gałęzi bzu oznaczało nieszczęście lub nieuchronną śmierć i dlatego powszechnie szanowano tą roślinę, a nawet się jej kłaniano.

Dziki bez miał chronić przez cały rok przed chorobami, jeżeli kwiaty były zebrane w dniu św. Jana o północy, usmażone i zjedzone. Dla wielu ludów europejskich bez był powiązany z boginią śmierci, przemian i zmarłych. Wierzono, że Judasz powiesił się na gałęzi czarnego bzu. Aby odgonić złowieszczą wróżbę na kwitnącym bzie wieszano owoce jarzębiny. Zabieg taki miał również odwrócić uwagę demonów śmierci od świata żywnych. Wierzono, że ponowne zakwitnięcie bzu na jesień zwiastowało śmierć kogoś. bliskiego i lubianego.

Krzew bzu miał chronić przed uderzeniem pioruna, ponieważ nigdy nie był przezeń powalony. Gałęzie bzu umieszczano nad grobem zmarłego, jeżeli z gałęzi wyrosło drzewo miało to znaczyć, że dusza zmarłego jest szczęśliwa. W pewnych rejonach wierzono, że wąchanie kwiatów bzu na krzewie pomaga odnaleźć wróżki, które tam mieszkają. Jeżeli kobieta w ciąży stała pod krzewem bzu, miała poronić.

 

Zastosowanie

  • Zapach bzu odstrasza muchy i komary, a także myszy i szczury czy karaluchy
  • W dawnych czasach odwary były wykorzystywane w leczeniu zwierząt
  • Przed wypędzeniem zwierząt na pastwiska nacierano je odwarem z bzu, aby odpędzić muchy i gzy

 

Składniki mineralne

Kwiaty czarnego bzu zawierają są surowcem flawonoidowym bogatym w rutozyd, etralaginę, pochodne kwerecytyny i kemferolu oraz astralaginę. Kwiaty bzu są także źródłem kwasów organicznych, steroli, saponin.  Surowiec zawiera niewielką ilość olejku eterycznego, którego głównym składnikiem są kwasy tłuszczowe, alkany i estry. Kwiaty bzu dostarczają witaminy: B1, B2, B3, B6, C, A oraz sole: wapnia, sodu, potasu, żelaza, glinu, selenu, jodu, fosforu, magnezu.

Związki polifenolowe, garbniki i fenylokwasy w dużej mierze odpowiadają za gorzki i cierpki smak płatków kwiatowych oraz wpływają na ich barwę. Aromat kwiatów zależy głównie od zawartości kwasu walerianowego i olejku eterycznego.

Kora czarnego bzu, która jest obecnie rzadko stosowana w lecznictwie jest bogata w: sole potasu, taniny, aminokwasy, alkaloidy, lektyny, tritrpeny.

Liście bzu czarnego zawierają witaminę C, karoten, glikozydy cyjanogenne, alkaloidy, flawonoidy, sterole, kwasy tłuszczowe.

Warto pamiętać, że cała roślina zawiera trujący związek sambunigrynę. Dlatego nie należy spożywać surowych przetworów z czarnego bzu. Sambunigryna ulega rozpadowi pod wpływem suszenia lub gotowania, stąd też wszystkie przetwory z czarnego bzu są bezpieczne do spożycia.

 

DZIAŁANIE LECZNICZE BZU

Kwiaty bzu

  • Pomagają pozbyć się wzdęć oraz zgagi
  • Pobudzają metabolizm glukozy oraz wpływają na wydzielanie insuliny w trzustce
  • Są zalecane przy zaburzeniach metabolicznych
  • Uszczelniają naczynia włosowate oraz poprawiają ich elastyczność, co zapobiega chorobom układu krążenia
  • Są zalecany przy ospie wietrznej i odrze
  • W formie płukanek są stosowane przy anginie, zapaleniu gardła i jamy ustnej.
  • W formie inhalacji są zalecane przy przewlekłych nieżytach dróg oddechowych i uporczywym kaszlu
  • Działają napotnie, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie,
  • Wzmagają wydzielanie śluzu w oskrzelach i ułatwiają wydalanie zalegające wydzieliny
  • Łagodzą nadwyrężone nerwy, zmniejszają nerwowość i działają uspokajająco
  • W formie okładów są wykorzystywane do przemywania oczu w stanach zapalenych spojówek, stanach zapalnych gałki ocznej, łzawieniu oczu czy pękaniu naczyń w oczach
  • Mają zastosowanie w leczeniu stanów zapalnych nerek oraz dróg moczowych i pęcherza
  • Wyciągi stosuje się przy nerwobólach
  • Napar w formie okładów stosuje się na poparzenia słoneczne
  • Wykorzystuje się do przemywań w schorzeniach skóry

Kora bzu

  • Działa ona moczopędnie, silniejsze niż kwiaty i owoc, stąd też stosuje się ją pomocniczo w leczeniu schorzeń nerek
  • Przeciwdziała tworzeniu się kamieni odkładających się w nerkach.
  • Zapobiega obrzękom
  • Oczyszcza organizm i przyspiesza przemianę materii.

Liście bzu

  • Znalazły zastosowanie w leczeniu kamicy żółciowej, zastojów żółci, po wycięciu pęcherzyka żółciowego, chorobie wrzodowej, nieżytach żołądka, zgadze
  • Wpływają korzystnie na naczynia krwionośne, przeciwdziałając ich pękaniu i zwiększając ich przepuszczalność.
  • Oczyszczają krew ze szkodliwych produktów przemiany materii
  • Są stosowane w leczeniu chorób zakaźnych jak grypa
  • Wykazują działanie wykrztuśne, przeciwkaszlowe i odkażające.
  • U alergików mogą zmniejszać obrzęki.
  • W formie napary wykazują działanie przeciwwirusowe

 

Działanie niepożądane

Surowe owoce oraz kwiaty zawierają w sobie związek o nazwie sambunigryna. Jest to toksyczna substancja wywołująca poczucie osłabienia organizmu oraz wymioty. Dlatego nie należy spożywać świeżych surowców z czarnego bzu. Podczas przetwarzania i działania wysokiej temp. sambunigryna ulega rozkładowi i traci właściwości toksyczne. Dlatego surowce z bzu spożywamy tylko po obróbce termicznej.

Czarny bez zaliczany do roślin silnie alergizujących.

Odwar z kwiatów czarnego bzu

•1,5 łyżki stołowej kwiatów czarnego bzu
•Szklanka wody

Kwiaty czarnego bzu zalać szklanką zimnej wody i doprowadzić do wrzenia. Następnie gotować jeszcze przez 5 minut. Po ostygnięciu przecedzić na 15 minut. Napój należy pić 2-3 razy dziennie po 1/3 szklanki

To doskonały środek napotny, przeciwgorączkowy i moczopędny. Inhalacje z wykorzystaniem odwaru pomogą przy przewlekłych nieżytach dróg oddechowych i uporczywym kaszlu. Odwar można również stosować do użytku zewnętrznego w formie płukanki i okłady. Odwar jest zalecany także przy szmerach w klatce piersiowej oraz jako środek oczyszczający organizm. Odwar można stosować do płukania jamy ustnej i gardła.

Literatura:

  1. red. A. Ożarowski; Ziołolecznictwo- poradnik dla lekarzy; PZWL, wyd. III, Warszawa 1982, str. 242-244
  2. J. Górnicka; Apteka natury leksykon zdrowia; Agencja Wydawnicza Jerzy Mostowski 2005, str. 95, 187-189
  3. G. Vocka; Rośliny lecznicze od A do Z, uprawa i pielęgnacja, zbiory i przechowywanie, działanie zdrowotne; Wydawnictwo Klub dla Ciebie, 2005, str. 28-29
  4. J. Bernes, Linda A. Anderson, J. David Phillipson; Herbal medicines, third edition; Pharmaceutical Press, 2007, str. 237-239
  5. K. Janda-Ulfig; Dziki bez- czyli wiejska apteczka; Panacea nr. 1 (18), styczeń- marzec 2007, str. 16-17
  6. I. Matławska; Farmakognozja; Uniwersytet im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu, Poznań 2008, str. 126-127, 154-155,
  7. E. Heodböhmer; Dla zdrowia i urody- czarny bez; wyd. RM, Warszawa 2010
  8. A. Kawecka, M. Grzeszczuk, D. Jadczak; Bez czarny; Panacea nr. 3 (40), lipiec- wrzesień 2012, str. 22-23
  9. Medicinal Plant monographs; Cassandra L. Quave Press, 2013, str. 540-551
  10. M.E. Senderski; Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie; wyd. M.E. Senderski; Podkowa Leśna 2016, str.196-200
  11. J. Pajdzik, M. Skubis; Rośliny polecane do uprawy w gospodarstwach ekologicznych; Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Karniowicach, Karniowice 2016, str. 5-8
  12. B. Waszkiewicz- Robak, E. Biller; Właściwości prozdrowotne czarnego bzu; Probl. Hig. Epidemiol. 2018, 99 (3), str. 217- 224
  13. http://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/domowa-apteczka/czarny-bez-wlasciwosci-i-dzialanie-przepis-na-sok-z-czarnego-bzu_37132.html  (przed 20.02.2016)
  14. http://bonavita.pl/sok-z-czarnego-bzu-lecznicze-wlasciwosci-zastosowanie-oraz-przeciwwskaznia  (przed 20.02.2016)

Newsletter

  • Instagram
  • Facebook

Najczęściej szukane

Zdrowie • Naturalne • Ziołolecznictwo • Naturalne preparaty • Zioła • Właściwości ziół • Owoce • Warzywa • Kosmetyki • Przyprawy • Jak wyleczyć • Domowe leczenie • Zdrowotne • Zielarstwo • Sklep • Właściwości lecznicze • Naturalne leczenie • Sklep zielarski • Poradnik • Blog o zdrowiu • Ebook • suplementy diety • zdrowie • przyprawy • herbatki ziołowe • mięta • rumianek • skrzyp polny • melisa • herbata miętowa • właściwości ziół • leczenie ziołami • magia ziół

Musisz wiedzieć

Informacje zamieszczone na stronie internetowej nie stanowią profesjonalnej porady medycznej ani instrukcji użycia. W żadnym wypadku treści zamieszczone na stronie internetowej nie mogą zastąpić konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.

Na skróty

  • O nas
  • Polityka prywatności
  • Współpraca